اهمیت آموزشی کلکسیون حیوانی

خلاصه

کلکسیون‌حیوانی به‌عنوان ابزارهای مهم آموزشی و تحقیقی در لابراتوارها و مراکز علمی نقش قابل توجه در بهبود کیفیت تدریس بیولوژی دارد. با این حال، در بسیاری از نهادهای تحصیلی استفاده مؤثر از این منابع هنوز به‌گونه سیستماتیک صورت نمی‌گیرد و این امر نشان‌دهنده فاصله میان آموزش نظری و فعالیت‌های عملی و تحقیقی است. مطالعه هذا نشان می‌دهد که از بخش‌های اسکلیت، پر، اعضای نرم مانند قلب، حیوانات غیر فقاریه‌، ماهیان، جنین در حال رشد و فوسیل حیوانات می‌توان کلکسیون ساخت. استفاده از کلکسیون‌های حیوانی موجب درک عمیق‌ مفاهیم بیولوژی شده و مهارت‌های مشاهده، تحلیل و تحقیق محصلان را بهبود می‌بخشد. همچنان این ابزارها باعث افزایش علاقه‌مندی به فعالیت‌های علمی و تحقیقی شده و روند یادگیری را از حالت نظری به عملی و تجربی تغییر می‌دهند. در نتیجه کلکسیون‌ حیوانی به‌عنوان یک ابزار آموزشی مؤثر، نقش مهم در بهبود کیفیت یادگیری بیولوژی ایفا می‌کنند.

کلمات کلیدی: بیولوژی، کلکسیون، حیوان، آموزش و تحقیق

مقدمه

در آموزش علم بیولوژی مفاهیم مانند تنوع بیولوژیکی، ساختار حیوانات، روابط بین گونه‌ها و حفاظت محیط زیست، نیازمند تجربه عملی و مشاهده مستقیم می‌باشد. در این بخش، کلکسیون‌های حیوانی به‌عنوان منابع بنیادی برای تحقیق و آموزش شناخته شده‌اند که نقش مهم در بهبود یادگیری دارد (Suarez & Tsutsui, 2004). کلکسیون‌های حیوانی با پیشینه‌ی طولانی، از نمایشگاه‌های نمادین قرون وسطی تا موزیم‌ها و مراکز علمی مدرن توسعه یافته‌ که ابتدا جنبه نمایشی داشتند، اما از قرن هفدهم و هجدهم به منابع آموزشی و تحقیقی برای طبقه‌بندی و شناسایی گونه‌ها تبدیل شده است (Suarez & Tsutsui, 2004; Cook et al., 2014). با پیشرفت تکنالوژی‌ مانند دیجیتال‌سازی داده‌های ژنتیکی، این کلکسیون‌ها نقش آموزشی خود را در علوم بیولوژیکی تقویت کرده (Corresp et al., 2019; Rubidge et al., 2012)، و درسطح جهانی، کلکسیون‌های حیوانی در آموزش و تحقیق ارزش زیاد پیدا کرده است. مطالعات نشان می‌دهد که این کلکسیون‌ها می‌توانند آموزش بیولوژی را از حالت نظری به یادگیری مبتنی بر تجربه و تحلیل تبدیل نمایند و درک عمیق‌تری برای محصلان فراهم سازد (Cook et al., 2014). در سطح ملی و محلی، به‌خصوص در کشورهای در حال توسعه مانند افغانستان، کلکسیون‌های حیوانی می‌توانند کمبود امکانات لابراتواری را جبران کرده و زمینه تقویت مهارت‌های عملی و تحقیقی را برای محصلان فراهم سازند. همچنان این منابع در افزایش آگاهی درباره تنوع بیولوژیکی و حفاظت از محیط زیست نقش مهم دارند (NAS 2020). در پوهنتون‌ها و مکاتب، نبود کلکسیون‌ حیوانی به‌عنوان منابع آموزشی و تحقیقی، یک چالش جدی برای آموزش علم بیولوژی بوده (Suarez & Tsutsui, 2004)، و محصلان بدون دسترسی به نمونه‌های واقعی، تنها به مطالعه نظری محدود می‌شوند که موجب درک ناقص مفاهیم پیچیده‌ بیولوژیکی، ساختار بدن حیوانات و روابط بین گونه‌ها می‌شود(Cook et al., 2014). این خلا توانائی محصلان در توسعه مهارت‌های عملی مانند مشاهده، طبقه‌بندی، تحلیل و تحقیق میدانی را محدود می‌سازد. در سطح تحقیقات علمی، فقدان کلکسیون‌ها باعث کاهش داده‌های تاریخی و مقایسه‌ی برای مطالعه گستره جغرافیایی و تغییرات محیطی گونه‌ها می‌شود(Suarez & Tsutsui, 2004). این خلائی عملی و اطلاعاتی، موجب محدودیت در تولید دانش جدید، کاهش کیفیت آموزش و کاهش انگیزه محصلان برای فعالیت‌های تحقیقاتی و حفاظت محیط زیست می‌گردد. بنابراین، ایجاد و توسعه کلکسیون‌ حیوانی به‌عنوان ابزار آموزشی و تحقیقی برای پر کردن این خلا و تقویت توان علمی و عملی محصلان ضروری می‌باشد(Chapman & Speers, 1991; Cook et al., 2014). این مطالعه، تحقیق کاربردی بود که در ارتقای مهارت‌های آموزش و تحقیقی محصلان کمک نموده و درک مفاهیم نظری پیچیده مشاهده مستقیم گونه‌ها را برای محصلان فراهم می‌سازد(Suarez & Tsutsui, 2004). استفاده از کلکسیون‌ مهارت‌های علمی محصلان، از جمله طبقه‌بندی، تحلیل، مشاهده و تحقیق میدانی را تقویت می‌کند و آنان را برای مشارکت فعال در پروژه‌های تحقیقاتی و حفاظت محیط‌زیست آماده می‌سازد(Cook et al., 2014). علاوه بر این، کلکسیون‌ زمینه انجام تحقیقات بین‌رشته‌ی و استفاده از داده‌های تاریخی، ژنتیکی و محیطی را فراهم می‌کند که در نبود آن‌ها، کیفیت آموزش و ظرفیت تحقیقی محصلان محدود می‌شود. این تحقیق به توسعه آموزش مبتنی بر تجربه و تحقیق علمی محصلان کمک می‌کند . هدف این مطالعه بررسی اهمیت کلکسیون‌ حیوانی در ارتقای کیفیت آموزش و تحقیق می‌باشد.

کلکسیون و اهمیت آموزشی آن

کلکسیون از حیوانات در واقع مجموعه‌ی از نمونه‌های بیولوژیکی حفظ‌شده است که در موزیم‌های تاریخ طبیعی نگهداری می‌شود و صرفاً شامل حیوانات مرده نیست، بلکه مواد علمی آماده‌شده مانند اسکلت‌ها، نمونه‌های تاکسیدرمی، انساج نرم، غیرفقاریان، ماهی‌ها، فسیل‌ها و نمونه‌های در مایع‌نگهداری‌شده را در بر می‌گیرد. این کلکسیون‌ها به‌عنوان منابع علمی ارزشمند در آموزش، تحقیق و حفاظت از تنوع بیولوژیکی استفاده می‌شوند و امکان مطالعه دقیق ساختار اناتومیکی، تنوع گونه‌ها و تاریخ طبیعی را فراهم می‌سازند. نمونه‌های اسکلت برای بررسی مقایسه‌ی، تاکسیدرمی برای شناخت ظاهری و رفتاری گونه‌ها، نمونه‌های نرم برای مطالعه فیزیولوژی داخلی، و فسیل‌ها برای درک تاریخ تغییرات محیطی کاربرد دارند. در مجموع، این کلکسیون‌ها نقش اساسی در توسعه علوم بیولوژیکی و ارتقای آموزش محصلان ایفا می‌کنند و پل ارتباطی میان دانش نظری و عملی در مطالعات بیولوژیکی به شمار می‌روند(Pyke & Ehrlich, 2010; Troudet, 2018). این کلکسیون‌ها به محصلان کمک می‌کنند تا نمونه‌های واقعی را مشاهده کرده، طبقه‌بندی و تنوع بیولوژیکی را بهتر درک کنند. همچنان مهارت‌های عملی، دقت مشاهده و توانایی تحلیل علمی را تقویت می‌نماید و زمینه تحقیق و پروژه‌های کوتاه‌مدت را فراهم می‌سازد. در مجموع، کلکسیون حیوانی باعث بهبود کیفیت آموزش و افزایش آگاهی محصلان می‌شود.

تقویت فهم تنوع بیولوژیکی: کلکسیون‌های حیوانی امکان مشاهده مستقیم مشخصات ساختاری، رفتاری و مورفولوژیکی گونه‌ها را برای محصلان فراهم می‌کنند، که موجب درک عمیق‌تر مفاهیم تنوع بیولوژیکی و پیچیدگی‌های محیط زیست می‌شود(Troudet, 2018). این تجربه عملی باعث می‌شود محصلان بتوانند تفاوت‌ها و شباهت‌های گونه‌ها را بهتر مقایسه کنند و یادگیری مفاهیم تئوریک را تثبیت کنند(Suarez & Tsutsui, 2004).

آموزش مهارت‌های عملی و تحقیقی: فعالیت‌های مرتبط با کلکسیون‌های حیوانی، مانند تشخیص گونه‌ها، اندازه‌گیری اعضا و ثبت داده‌ها، مهارت‌های علمی و تحقیقی محصلان را تقویت می‌کند. این مهارت‌ها شامل تفکر انتقادی، تحلیل داده‌ها و ارائه گزارش علمی می‌شوند و برای تحقیقات آینده و توسعه علمی ضروری می‌باشد(Cook et al., 2014).

یادگیری میان‌رشته‌ی: کلکسیون‌های حیوانی ابزار مناسب برای آموزش موضوعات میان‌رشته‌ی مانند ایکولوژی، رفتارشناسی، ژنتیک، حفاظت از محیط زیست و مدیریت منابع طبیعی هستند. استفاده از این منابع باعث می‌شود محصلان مفاهیم بیولوژیکی را به‌صورت جامع و عملی درک کنند و ارتباط آن‌ها را با محیط زیست بهتر بفهمند(McGhie, 2019).

افزایش انگیزه و نوآوری محصلان: وجود نمونه‌های واقعی کنجکاوی و علاقه محصلان به یادگیری را افزایش می‌دهد. تجربه مشاهده و بررسی نمونه‌ها زمینه‌ساز تحقیقات مستقل، توسعه مهارت‌های نوآورانه و آماده‌سازی محصلان برای فعالیت‌های علمی آینده می‌باشد(Suarez & Tsutsui, 2004; Cook et al., 2014).

جدول 1: کاربردهای کلکسیون حیوانی در آموزش و تحقیقات محصلان

کاربرد	توضیح	نمونه فعالیت	نتیجه آموزشی/تحقیقی
تقویت فهم تنوع بیولوژیکی	کلکسیون‌های حیوانی امکان مشاهده مستقیم گونه‌ها را فراهم می‌سازند و به محصل کمک می‌کنند تفاوت‌ها، شباهت‌ها و سطح تنوع بیولوژیکی در ایکوسیستم‌ها را بهتر درک نماید	بررسی مورفولوژی (شکل، رنگ، اندازه، اعضا)، مقایسه گونه‌ها، استفاده از کلیدهای تشخیصی	درک عمیق مفاهیم نظری، توانایی تشخیص و طبقه‌بندی گونه‌ها، افزایش آگاهی در مورد تنوع بیولوژیکی
آموزش مهارت‌های عملی و لابراتواری	کار با کلکسیون‌ها مهارت‌های عملی مانند اندازه‌گیری، ثبت داده، مشاهده علمی و تحلیل نمونه‌ها را تقویت می‌کند	ثبت داده‌ها، اندازه‌گیری نمونه‌ها، طبقه‌بندی علمی، استفاده از مایکروسکوپ و ابزارهای لابراتواری	تقویت تفکر انتقادی، افزایش مهارت‌های تحقیقی، آمادگی برای کارهای علمی و عملی
یادگیری میان‌رشته‌ی و تحلیل علمی	کلکسیون‌ها ارتباط بین رشته‌های مانند ایکولوژی، ژنتیک، تاکسونومی و حفاظت محیط‌زیست را تقویت می‌کنند	اجرای پروژه‌های بین‌رشته‌ی، تحلیل ارتباط گونه‌ها با محیط، بررسی سازگاری‌ها	درک جامع بیولوژی، تحلیل چندبعدی مسائل علمی، تقویت دید سیستمی
انگیزه نوآوری	مشاهده نمونه‌های واقعی باعث افزایش انگیزه، کنجکاوی و نوآوری علمی در محصلان می‌شود	انجام تحقیقات مستقل، طراحی آزمایش، ارائه پروژه‌های نوآورانه	افزایش انگیزه یادگیری، رشد نوآوری، تشویق به تحقیق و نوآوری
حفاظت و آگاهی محیط‌زیستی	کلکسیون‌ها نقش مهم در آموزش حفاظت از تنوع بیولوژیکی و گونه‌های در خطر انقراض دارند	شناسایی گونه‌های در خطر، بحث‌های محیط‌زیستی، تحلیل تهدیدات ایکولوژیکی	تقویت حس مسئولیت‌پذیری، افزایش آگاهی محیط‌زیستی، مشارکت در حفاظت ایکوسیستم
مرجع علمی و تحقیقی	کلکسیون‌ها به‌عنوان منابع معتبر علمی برای تحقیق، آموزش و مستندسازی گونه‌ها استفاده می‌شوند	استفاده در تحقیق، مقایسه نمونه‌ها، تهیه راپور علمی	ارتقای کیفیت تحقیقات، دسترسی به داده‌های معتبر، توسعه دانش علمی
توسعه مهارت‌های مشاهده‌ی و تحلیلی	کار با نمونه‌های واقعی باعث تقویت دقت، تمرکز و مهارت مشاهده علمی می‌شود	مشاهده با ذره‌بین یا مایکروسکوپ، یادداشت‌برداری دقیق، تحلیل خصوصیات	افزایش دقت علمی، بهبود توانایی تحلیل و ثبت مشاهدات
کاربرد در تدریس عملی و آموزش صنفی	کلکسیون‌ها ابزار مؤثر برای تدریس عملی و افزایش درک مفاهیم در صنف هستند	استفاده در لکچرها، نمایش نمونه‌ها، تدریس عملی و گروپی	یادگیری مؤثرتر، درک بهتر مفاهیم، افزایش مشارکت محصلان

کلکسیون‌های حیوانی یک ابزار مهم آموزشی در بیولوژی می‌باشد که هم در تقویت فهم مفاهیم نظری مانند تنوع بیولوژیکی و طبقه‌بندی گونه‌ها نقش دارند و هم مهارت‌های عملی محصلان را در زمینه مشاهده، اندازه‌گیری، ثبت داده و تحلیل علمی ارتقا می‌دهند(شکل 2). همچنان این کلکسیون‌ها زمینه یادگیری میان‌رشته‌ی، افزایش انگیزه و نوآوری، تقویت آگاهی محیط‌زیستی و استفاده در تدریس عملی را فراهم می‌سازند. در مجموع، آن‌ها باعث بهبود کیفیت آموزش و توسعه توانایی‌های تحقیقاتی و علمی محصلان می‌شوند(جدول 1)(Corresp et al., 2019).

کاربرد کلکسیون‌های حیوانی در آموزش عملی

دروس عملی بیولوژی: در دروس عملی بیولوژی، محصلان فرصت پیدا می‌کنند تا به‌صورت مستقیم با نمونه‌های واقعی یا کلکسیون‌های حیوانی کار کنند و آن‌ها را از نزدیک مشاهده نمایند. در این فرآیند، محصلان می‌توانند مشخصات مورفولوژیکی، ساختاری و رفتاری موجودات زنده را بررسی کرده، سپس بر اساس معیارهای علمی مانند شباهت‌ها و تفاوت‌ها، آن‌ها را طبقه‌بندی و مقایسه کنند(شکل 2). این نوع فعالیت‌های عملی نقش بسیار مهم در تعمیق یادگیری دارد، زیرا مفاهیم نظری که در صنف تدریس می‌شود، از حالت انتزاعی خارج شده و به تجربه عینی و قابل مشاهده تبدیل می‌گردد. همچنان این تمرین‌ها باعث می‌شود محصلان درک بهتری از فرآیندهای بیولوژیکی به‌خصوص سازگاری گونه‌ها با محیط‌های مختلف پیدا کنند و ارتباط میان ساختار بدن، عملکرد و شرایط محیطی را بهتر تحلیل نمایند. دروس عملی نه تنها موجب تقویت مهارت‌های علمی و تحقیقی محصلان می‌شود، بلکه زمینه رشد تفکر انتقادی، دقت مشاهده و توانایی تحلیل علمی را نیز در آن‌ها به‌طور مؤثر تقویت می‌نماید(McGhie, 2019).

پروژه‌های تحقیقی: کلکسیون‌های حیوانی ابزار مناسب برای پروژه‌های کوتاه‌مدت تحقیقاتی هستند. محصلان با جمع‌آوری داده‌های کمی و کیفی، تحلیل آماری و ارائه نتایج، مهارت‌های تحقیقی و توانایی حل مسئله را تقویت می‌کنند و تجربه‌ برای تحقیقات علمی آینده به‌دست می‌آورند (Cook et al., 2014).

استفاده از تکنالوژی‌ نوین: ادغام کلکسیون‌های حیوانی با تکنالوژی‌، مانند مودل‌های سه‌بعدی و داده‌های ژنتیکی، آموزش را دقیق‌تر می‌سازد. محصلان می‌توانند نمونه‌ها را از راه دور مشاهده، تحلیل و با داده‌های ژنتیکی و محیطی مرتبط کنند، که تجربه یادگیری عملی و تحقیقی را تقویت می‌نماید(McGhie, 2019).

جدول 2: فعالیت‌های عملی با کلکسیون‌های حیوانی برای ارتقای دانش محصلان

نوع فعالیت	مهارت توسعه‌یافته	مثال	نتیجه آموزشی/تحقیقی	ابزار/روش‌های کمکی
درس عملی (لابراتوار/صنف)	مشاهده دقیق، مقایسه علمی، طبقه‌بندی سیستماتیک، مهارت‌های اساسی لابراتواری	بررسی اعضا، ساختار مورفولوژیکی، تشخیص گونه‌ها	تقویت مفاهیم نظری، افزایش دقت علمی، توانایی شناسایی و طبقه‌بندی موجودات زنده	مایکروسکوپ، کلیدهای تشخیصی، نمونه‌های کلکسیونی
پروژه تحقیقی	تحلیل داده‌ها، تحقیق میدانی، گزارش‌نویسی علمی، تفکر انتقادی	جمع‌آوری داده‌های محیطی، بررسی تنوع گونه‌ی، تحلیل محیط زیست	تقویت مهارت‌های تحقیقاتی، تحلیل داده‌ها، درک کاربردی بیولوژی	پرسش‌نامه، جدول‌های ثبت داده، نرم‌افزارهای ساده (Excel/SPSS)
بازدید کلکسیون حیوانی	یادگیری، مشاهده ساختاریافته، آگاهی محیطی، تحلیل بصری	مشاهده نمونه‌های نگهداری‌شده، گونه‌های نادر یا در خطر انقراض	افزایش آگاهی محیط‌زیستی، درک واقعی تنوع بیولوژیکی، یادگیری تجربی	موزیم‌های طبیعی، کلکسیون‌های آموزشی، راهنماهای علمی
استفاده از تکنالوژی آموزشی	تحلیل دیجیتال، مقایسه ژنتیکی، مودل‌سازی علمی، مهارت استفاده از نرم‌افزار	مودل‌های سه‌بعدی ژنتیکی، نرم‌افزارهای تحلیل بیولوژیکی	درک پیشرفته مفاهیم بیولوژیکی، تحلیل داده‌های پیچیده، آشنایی با تکنالوژی علمی	نرم‌افزارهای بیوانفورماتیک، مودل‌سازی

جدول 2 چارچوب آموزشی مهارت‌محور در بیولوژی را نشان می‌دهد که هدف آن انتقال محصل از یادگیری نظری به یادگیری عملی، تحقیقی و تجربی است. در این ساختار، فعالیت‌های مختلف مانند درس عملی، ورکشاف تحقیقی، مشاهده موزیم و استفاده از تکنالوژی به ترتیب مهارت‌های اساسی تا پیشرفته را تقویت می‌کند. این روش بر آموزش عملی و تحقیق‌محور استوار بوده و موجب ارتقای توان علمی و مهارتی محصلان می‌شود.

چالش‌ها و فرصت‌ها

چالش‌ها: استفاده از کلکسیون‌های حیوانی و فعالیت‌های عملی در آموزش بیولوژی با چالش‌هایی مانند کمبود امکانات لابراتواری، محدودیت دسترسی به نمونه‌های معیاری و نبود تجهیزات پیشرفته همراه است. همچنان، محدودیت زمان در برنامه‌های درسی و آشنایی ناکافی با تکنالوژی‌های نوین می‌تواند بر کیفیت اجرای این روش‌ها تأثیر منفی بگذارد. علاوه بر این، نگهداری و حفاظت نمونه‌های حیوانی نیازمند شرایط تخنیکی و مدیریتی خاص می‌باشد که در بسیاری از مراکز آموزشی به‌طور کامل فراهم نیست(Simmons, 2014; Wheeler and Meier 2000).

فرصت‌ها: کلکسیون‌های حیوانی فرصت‌های مهم برای بهبود آموزش فراهم می‌کنند. این ابزارها باعث تقویت یادگیری عملی، افزایش مهارت‌های تحقیقی، رشد تفکر انتقادی و درک عمیق‌تر مفاهیم بیولوژیکی می‌شوند. همچنان، استفاده از تکنالوژی‌های نوین مانند مودل‌های دیجیتالی و دیتابیس‌های علمی می‌تواند محدودیت‌های فزیکی را جبران کرده و یادگیری را مؤثرتر سازد. این روش‌ها زمینه یادگیری میان‌رشته‌ی، افزایش انگیزه و نوآوری محصلان، و آمادگی آن‌ها برای تحقیقات علمی آینده را فراهم می‌نماید(Cook et al., 2014; Suarez & Tsutsui, 2004).

نتیجه گیری

استفاده از کلکسیون‌های حیوانی در آموزش بیولوژی به‌عنوان یک روش عملی و اکادمیک نقش اساسی در بهبود کیفیت یادگیری ایفا می‌کند. این ابزارها با فراهم‌سازی فرصت مشاهده مستقیم، تحلیل علمی و انجام فعالیت‌های تحقیقی، باعث می‌شوند محصلان مفاهیم نظری را به‌صورت عمیق‌ درک نمایند. همچنان، توسعه مهارت‌های کلیدی مانند تفکر انتقادی، جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها، و راپورنویسی علمی، محصلان را برای ورود به عرصه‌های تحقیقاتی و مسلکی آماده می‌سازد. از دیدگاه عملی، این روش‌ها زمینه یادگیری مبتنی بر تجربه را فراهم کرده و انگیزه و نوآوری محصلان را افزایش می‌دهد؛ و از دیدگاه اکادمیک، موجب تقویت توان علمی، ارتقای کیفیت تحقیقات و پیوند مؤثر میان دانش نظری و عملی می‌گردد. در مجموع، ادغام کلکسیون‌های حیوانی در برنامه‌های درسی، یک راهکار مؤثر برای تربیه نیروی متخصص، آگاه و توانمند در حوزه علم بیولوژی محسوب می‌شود.

منابع

Bakker, F. T., et al. (2020). The future of natural history collections in research. Science of the Total Environment.

Beck, J., & Kitching, I. J. (2007). Museums and biodiversity research: Past, present, and future. Biodiversity & Conservation, 16, 1–14.

Chapman, A. D. (2005). Principles of data quality for natural history collections. International Union for Conservation of Nature.

Chapman, A. D., & Speers, L. (1991). PRINCIPLES OF DATA QUALITY. Chrisman.

Cook, J. A., Edwards, S. V., Lacey, E. A., Guralnick, R. P., Soltis, P. S., Soltis, D. E., Welch, C. K., Bell, K. C., Galbreath, K. E., Himes, C. M., Allen, J. M., Heath, T. A., Carnaval, A. C., Cooper, K. L., Liu, M., Hanken, J., & Ickert-Bond, S. M. (2014). Natural history collections as emerging resources for innovative education. BioScience, 64(8), 725–734.

Corresp, F. T. B., Antonelli, A., Clarke, J., Cook, J. A., Edwards, S. V, & Ericson, P. G. P. (2019). The Global Museum : natural history collections and the future of evolutionary biology and public education.

National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2020). Biological collections: Ensuring critical research and education for the 21st century. The National Academies Press.

Pyke, G. H., & Ehrlich, P. R. (2010). Biological collections and ecological/environmental research: A review. Biological Reviews, 85(2), 247–266.

Pyke, G. H., & Ehrlich, P. R. (2010). Biological collections and ecological / environmental research : a review , some observations and a look to the future. 85, 247–266. https://doi.org/10.1111/j.1469-185X.2009.00098.x

Rubidge, E. M., Burton, A. C., Vamosi, S. M., Rubidge, E. M., & Burton, A. C. (2012). Biodiversity : past , present and future Biodiversity : past , present and future. July 2011, 3–5. https://doi.org/10.1098/rsbl.2011.0595

Simmons, J. E. (2014). Fluid preservation: A comprehensive reference. Rowman & Littlefield.

Suarez, A. V., & Tsutsui, N. D. (2004). The value of museum collections for research and society. BioScience, 54(1), 66–74.

Troudet, J. (2018). Biodiversity occurences and patterns from the angle of systematics To cite this version : HAL Id : tel-01901059 Université Pierre et Marie Curie.

Wheeler, Q. D., & Meier, R. (2000). Species concepts and phylogenetic theory: A debate. Columbia University Press.

بررسی رابطه متقابل بین آلودگی آب و تغییرات اقلیمی و روش‌های کاهش اثرات آن‌ها

مقدمه

الحمدُ للهِ ربِّ العالمین، والصلاةُ والسلامُ علی أشرفِ الخلقِ سیدِنا محمدٍ وعلی آلهِ وصحبهِ أجمعین.

از دیدگاه قرآن کریم، حفاظت از آب و محیط‌زیست و جلوگیری از تخریب منابع طبیعی، از اهمیت اساسی برخوردار است؛ زیرا آب از نعمت‌های بنیادی الهی و مایه حیات موجودات دانسته شده است﴿ وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ ﴾ (سوره انبیاء، آیه ۳۰)، ترجمه (و هر چیز زنده‌یی را از آب آفریدیم). همچنان قرآن کریم انسان را از ایجاد فساد و تباهی در زمین پس از اصلاح آن نهی می‌کند﴿وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا﴾ (سورة الأعراف، آیه ۵۶ )، ترجمه(و در زمین، پس از آن‌که اصلاح گردیده است، فساد و تباهی نکنید) از این منظر، بررسی رابطه متقابل میان آلودگی آب و تغییرات اقلیمی اهمیت ویژه دارد؛ زیرا آلودگی منابع آب، تخریب ایکوسیستم‌ها و تغییرات اقلیمی می‌توانند به‌صورت متقابل بر یکدیگر اثر گذاشته و زندگی انسان، نباتات و حیوانات را با خطر مواجه سازند. بنابراین، شناسایی عوامل ایجادکننده این مشکلات و اتخاذ روش‌های علمی برای کاهش آلودگی آب، جلوگیری از تخریب منابع طبیعی و کاهش اثرات تغییرات اقلیمی، با اصل قرآنی حفاظت از زمین و جلوگیری از فساد در آن هماهنگ بوده و مسئولیت انسان در برابر نعمت‌های الهی و نسل‌های آینده را برجسته می‌سازد.

آب عنصر حیاتی برای موجودات زنده کره زمین است که امروزه به‌دلیل آلودگی و تغییرات اقلیمی با تهدید جدی مواجه است. این دو پدیده با کاهش کیفیت و کمیت منابع آبی و افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ی، سلامتی انسان و ایکوسیستم‌ها را به خطر انداخته‌اند (Rana et al., 2017; Hering & Ingold 2012). آلودگی آب و تغییرات اقلیمی دو بحران بزرگ محیط‌زیستی در سطح جهانی شناخته می‌شوند. فعالیت‌های انسانی، استفاده از مواد کیمیاوی و انتشار گازهای گلخانه‌ی باعث کاهش کیفیت آب، افزایش درجه حرارت و تغییر میزان بارندگی گردیده است. این پدیده سلامت انسان و ایکوسیستم‌ها را به‌شدت تهدید می‌کند(Palmate et al., 2017; Metz, 2013). در افغانستان آلودگی آب بیشتر از فاضلاب‌های شهری، زباله‌های خانگی، فعالیت‌های زراعتی و استفاده نادرست از کودها و مواد کیمیاوی نشات می‌گیرد. تغییرات اقلیمی با کاهش میزان بارندگی، افزایش درجه حرارت و خشک‌سالی‌های دوامدار سبب کمبود آب شده است. این وضعیت، منابع آبی و صحت مردم را به‌شدت تهدید می‌کند. برای کاهش این چالش‌ها، مدیریت درست منابع آب و احیای پوشش نباتی از اقدامات اساسی به شمار می‌روند.

آلودگی آب و تغییرات اقلیمی دو چالش جهانی می‌باشند که در تعامل با یکدیگر اثرات خود را تشدید نموده و این پدیده صحت انسان، ایکوسیستم‌ها و امنیت غذایی را تهدید می‌کند. مدیریت ناپایدار منابع آبی و آلودگی‌های زراعتی وضعیت را بد‌تر کرده است. بررسی علمی این ارتباط و راه‌کارهای استفاده از انرژی تجدیدپذیر، تصفیه‌ی فاضلاب و مدیریت پایدار منابع آبی برای کاهش اثرات آن ضروری می‌باشد. این تحقیق با تمرکز بر رابطه متقابل آلودگی آب و تغییرات اقلیمی، یکی از مهم‌ترین چالش‌های محیط‌زیستی را بررسی می‌کند. درک این ارتباط برای مدیریت پایدار منابع آبی و کاهش خطرات محیط‌زیستی ضروری می‌باشد. در سرزمین چون افغانستان، یافته‌های این بررسی می‌تواند به شناسایی عوامل آلودگی و ارائه راه‌کارهای عملی برای پلان گذاری و به‌آگاهی‌ محیط‌زیستی کمک نماید. در این اواخر آلودگی آب و تغییرات اقلیمی توجه گسترده‌ی را جلب کرده‌اند. تغییرات اقلیمی با افزایش درجه‌ی حرارت، تغییرمیزان بارندگی و خشک‌سالی‌ها کیفیت و کمیت منابع آبی را تحت تأثیر قرار می‌دهد (WHO, 2003).

آلودگی آب از طریق مواد عضوی و انتشار گازهای گلخانه‌ی به افزایش درجه‌ی حرارت زمین کمک می‌کند (Metz, 2013). فعالیت‌های صنعتی و زراعتی باعث افزایش فلزات سنگین شده و تهدید برای صحت انسان می‌باشد (Lajayer, 2017b). آلودگی مواد عضوی کاهش اکسیجن و تخریب ایکوسیستم‌های آبی را به همراه دارد (Zhang, 2017). با وجود تحقیقات انجام شده‌ درسطح جهانی بعضی خلاها هنوز در سطح ملی باقی مانده‌؛ از جمله کمبود اطلاعات به زبان‌های ملی و نبود راه‌کارها برای کاهش اثرات این پدیده ‌می‌باشد.

آلودگی آب

آلودگی آب، به هرگونه تغییر در کیفیت آب که سلامت انسان‌ها، حیوانات و محیط‌زیست را به خطر بی‌اندازد، گفته می‌شود. آلودگی آب از منابع مختلفی مانند صنایع، زراعت، شهرها و حتی فعالیت‌های طبیعی سرچشمه می‌گیرد؛ اما تأثیر آلودگی‌آب بر اقلیم، یک رابطه پیچیده و نگران‌کننده است که اثرات زیادی را به دنبال دارد (Zhang, 2017; Green et al., 2011).

انواع آلودگی آب

آلودگی مواد عضوی: آلودگی مواد عضوی عبارت از وجود مواد عضوی تجزیه‌پذیر درآب‌ می‌باشد که باعث مشکلات مختلفی برای انسان، حیوانات و محیط‌زیست می‌شود. این مواد به صورت عموم از منابع طبیعی مانند نباتات، حیوانات، فضولات و کودهای عضوی نشأت می‌گیرند؛ آلودگی مواد عضوی می‌تواند از منابع انسانی مانند فاضلاب، پساب صنعتی، زباله‌های شهری و زراعتی ایجاد شود (Zhang et al; 2017). اثرات آلودگی مواد عضوی عبارت‌اند از کاهش اکسیجن آب، بو و طعم نامطبوع آب، آلودگی میکروبی آب، آسیب به ایکوسیستم آبی و از بین رفتن تنوع ایکوسیستم می‌شود ( Jung et al; 2015).

جدول 1: آلودگی آب توسط مواد عضوی و پیامدهای صحی آن بر انسان

شماره	نوع مواد عضوی	منابع اصلی آلودگی	تأثیر بر ایکوسیستم‌های آبی	پیامدهای صحی بر انسان
1	زباله‌های غذائی	فاضلاب شهری، زباله‌های خانگی	کاهش اکسیجن منحل، مرگ حیونات آبی	بیماری‌های هضمی، آلرژی و مسمومیت غذائی
2	کود عضوی و مدفوع حیوانی	زراعت و مالداری	افزایش نایتروجن و فاسفورس، رشد بیش ‌ازحد الجی‌ها	اسهال، استفراغ، عفونت‌های میکروبی
3	روغن‌ها و چربی‌ها	فاضلاب صنعتی، رستورانت‌ها و کارخانه‌ها	تشکیل لایه‌ی روغنی روی سطح آب، کاهش تبادل گازها، نابودی موجودات آبی	اختلال هضمی و بیماری‌های کبدی
4	مواد عضوی معلق	فرسایش خاک، فعالیت‌های ساختمانی و زراعتی	کاهش شفافیت آب، کاهش فتوسنتیز الجی‌ها و پلانکتون‌ها	تأثیر مستقیم کمتر، باعث آلوده‌کننده‌های کیمیاوی می شود
5	مواد عضوی مصنوعی	زباله‌های شهری، صنعتی و پلاستیکی	آسیب به حیوانات آبی، تجمع در زنجیره غذایی	اختلال هورمونی، مسمومیت‌های طولانی‌مدت

روش‌کنترول آلودگی مواد عضوی: با استفاده از روش‌های مناسب مدیریت و تصفیه، می‌توان از آلودگی مواد عضوی جلوگیری کرد و سلامت انسان و محیط‌زیست را حفظ کرد. این راهکار‌ها عبارت‌اند از تصفیه فاضلاب، مدیریت زباله‌های زراعتی و صنعتی، استفاده از کودهای عضوی و کاهش مصرف آب و انرژی می‌باشند (Jung et al., 2015; Zhang et al., 2017; Metz et al., 2014 ).

آلودگی‌میکروبی‌آب: آلودگی‌میکروبی‌آب وجود مایکروارگانیزم‌های مضر(باکتری‌ها، ویروس‌ها، پروتوزواها، فنجی‌ها، پرازیت‌ها و غیره) در منابع آبی می‌باشد که برای سلامت انسان‌ها، حیوانات و محیط‌زیست خطرناک‌اند (Lévesque et al., 2017). منابع اصلی آلودگی‌میکروبی شامل فاضلاب انسانی، حیوانی، پساب صنعتی، زباله‌های شهری و زراعتی می‌باشد. این نوع آلودگی باعث امراض چون اسهال، تب، عفونت‌های جلدی، بیماری‌ طرق تنفسی و عصبی گردد و همچنان باعث مرگ حیوانات آبی، کاهش تنوع بیولوژیکی و تخریب ایکوسیستم‌ها می‌شود (Gonzales et al., 2017).

جدول 2: آلودگی میکروبی آب ، اثرات بر ایکوسیستم آبی و پیامدهای صحی‌ بر انسان

شماره	نوع میکروب	منابع اصلی آلودگی	تأثیر بر ایکوسیستم‌ آبی	پیامدهای صحی بر انسان
1	E. coli	فاضلاب انسانی و حیوانی،	کاهش کیفیت آب	اسهال، عفونت ادراری، بیماری‌های هضمی
2	Salmonella spp.	فاضلاب، فضولات حیوانات	اختلال در زنجیره غذایی حیوانات آبی	تب، اسهال شدید، استفراغ
3	Shigella spp.	آب آلوده به فاضلاب انسانی	کاهش تنوع میکروب های مفیده	اسهال خونی و تب
4	Clostridium spp.	فاضلاب و رسوبات آبی	تولید بوی نامطبوع، کاهش اکسیجن منحل	مسمومیت غذایی، بیماری‌های سیستم هضمی
5	Rotavirus Norovirus	فاضلاب انسانی و حیوانی	کاهش کیفیت آب، تهدید حیات آبی	اسهال شدید در کودکان، تهدید سلامت عمومی
6	Giardia	آب آلوده به فاضلاب حیوانی	اختلال دوران غذایی	اسهال و سوءهاضمه

روش‌کنترول‌آلودگی میکروبی‌: با استفاده از روش‌های تصفیه‌ی فاضلاب برای حذف مایکرو اورگانیزم‌ها، بازیافت و دفع صحیح زباله‌ها، رعایت اصول صحی فردی، شناسایی منابع آلودگی و جلوگیری از ورود آن‌ها به منابع آب می‌توان از آلودگی میکروبی‌آب جلوگیری کرد و سلامت انسان‌ها و محیط‌زیست را حفظ کرد (Kora et al., 2017).

آلودگی فلزات سنگین: آلودگی فلزات سنگین عبارت از وجود غلظت‌های زیان‌آور فلزات سنگین در محیط‌زیست می‌باشد. فلزات سنگین عناصری می‌باشند که حجم بالا (بیش از 5 گرام بر سانتی‌متر مکعب) داشته و به‌طور طبیعی در قشر زمین وجود دارند (Hanslmeier et al., 2011). بعضی از مهم‌ترین و مضرترین فلزات سنگین شامل، منگنیز (Mn)، جست(Zn)، مس (Cu)، نیکل (Ni)، سرب (Pb)، کروم (Cr)، آرسنیک (As) و سیماب (Hg) می‌باشند. منابع آلودگی فلزات سنگین عبارت‌اند از صنایع، زراعت، وسایط نقلیه، زباله‌ها و حوادث طبیعی می‌باشند. اثرات آلودگی فلزات سنگین به‌سلامتی انسان باعث مشکلات تنفسی، هضمی، عصبی و سرطان در انسان‌ها می‌شوند (Cao et al., 2017; Xun et al., 2017).

جدول 3: الودگی منابع آبی با فلزات سنگین و تأثیرات آن برسلامت انسان

شماره	نوع فلز	منابع اصلی آلودگی	تأثیر بر ایکوسیستم‌های آبی	پیامدهای صحی بر انسان
1	سرب (Pb)	فاضلاب صنعتی، رنگ‌ها و بطری‌ها	کاهش رشد و تنوع موجودات آبی، تجمع در زنجیره غذایی	آسیب به سیستم عصبی به‌ویژه در کودکان و کم‌خونی
2	کدمیم (Cd)	کودهای کیمیاوی، زباله‌های صنعتی و معدنی	کاهش تنفس در ماهیان، ناباروری در موجودات آبی	صدمات کلیوی، استخوانی و سرطان
3	سیماب (Hg)	استخراج طلا، صنایع کیمیاوی و زباله‌های شهری	تجمع در بدن ماهیان و انتقال به انسان	اختلال عصبی، کاهش حافظه و کاهش رشدی کودکان
4	آرسنیک (As)	منابع طبیعی ، فاضلاب‌ها و آفت‌کش‌ها	تغییر ساختار میکروبی آب و سمیت برای الجی‌ها	سرطان پوست، آسیب به جگر و سیستم ایمنی
5	کروم (Cr)	صنایع فلزکاری، دباغی چرم، فاضلاب صنعتی	کاهش فوتوسنتیز در پلانکتون‌ها و مرگ ماهیان	تحریک پوست و ریه، خطر سرطان ریه
6	نیکل (Ni)	صنایع فولاد و زباله‌های صنعتی	اختلال در رشد الجی‌ها و پلانکتون‌ها	آلرژی پوستی، مشکلات تنفسی و هضمی

روش‌کنترول آلودگی فلزات سنگین: با محدود کردن استفاده از فلزات سنگین در صنایع زراعتی، بیوریمی‌دیشن، بازیافت فلزات سنگین از زباله‌ها و مواد مصرفی، تصفیه‌ی آب ‌وخاک آلوده به فلزات سنگین برای کاهش غلظت آن‌ها، وجود قوانین و مقررات سخت‌گیرانه برای کنترول آلودگی فلزات سنگین و اطلاع‌رسانی به مردم درباره آلودگی فلزات سنگین می‌تواند از آلودگی فلزات سنگین جلوگیری کند (Lajayer et al., 2017a; Rana et al., 2017).

ذرات معلق و رسوبات در منابع آبی: ذرات معلق و رسوبات شامل ذرات خاک، ریگ، گل، مواد عضوی وسایر ذرات می‌باشند که به دلیل فرسایش خاک، فعالیت‌های ساختمانی و زراعتی وارد منابع آبی می‌شوند. این ذرات می‌توانند کیفیت آب را کاهش دهند، میزان نفوذ نور در آب را محدود کنند و پروسه فوتوسنتیز نباتات آب و رشد الجی‌ها را مختل نمایند. بر علاوه رسوبات حامل آلوده‌کننده‌ها کیمیاوی و فلزات سنگین می‌باشند که سلامتی انسان و موجودات آبی را تهدید کرده و فشار شدیدی بر ایکوسیستم‌های آبی وارد می‌کنند (Bilotta, 2008; NOAA, 2023; Vale et al., 2023).

روش کنترول ذرات معلق: کاهش و کنترول ذرات معلق و رسوبات در منابع آب با روش‌های مانند کاشت درخت و احیای جنگل، مدیریت جریان‌آب سطحی با حوض‌های رسوبی و کانال‌ها، کنترول فعالیت‌های ساختمانی و زراعتی، تصفیه‌ی آب و آموزش جوامع محلی قابل دستیابی است. این اقدامات به حفظ کیفیت آب و حمایت از ایکوسیستم‌ها کمک می‌کنند (NOAA, 2023; Vale et al., 2023).

ترویج محیط‌زیست پایدار: ترویج محیط‌زیست پایدار عبارت‌از اقدامات آگاه‌سازی و تشویق می‌باشد که هدف آن تغییر نگرش و رفتار مردم و نهادها به سوی حفظ محیط‌زیست و استفاده پایدار از منابع طبیعی می‌باشد. این روند از طریق آموزش، اطلاع‌رسانی، ایجاد انگیزه و حمایت از برنامه‌های محیط‌زیستی انجام شده و در نهایت به افزایش آگاهی عمومی و کاهش اثرات منفی فعالیت‌های انسانی بر کره زمین می‌شود(Ilin et al., 2016; Frone et al., 2015).

تغییرات اقلیم

تغییرات اقلیم به تغییرات طولانی مدت آب‌وهوا گفته می‌شود که شامل تغییرات در درجه‌ی حرارت، میزان بارندگی، باد و سایر عوامل اقلیمی می‌شود. این تغییرات به‌طور طبیعی رخ می‌دهد، اما در دهه‌های اخیر، فعالیت‌های انسانی مانند انتشار گازهای گلخانه‌یی به‌طور قابل‌توجهی تغییرات اقلیمی را افزایش داده است. دلایل اصلی تغییرات اقلیمی، افزایش غلظت گازهای‌گلخانه‌یی در اتموسفیر زمین است (Metz, 2013). این گازها شامل، کاربن دای اکساید، میتان و اکسایدهای نایتروجن بوده به دلیل سوزاندن سوخت‌های فوسیلی و سایر فعالیت‌های انسانی به اتموسفیر زمین وارد می‌شوند، حرارت را در اتموسفیر زمین جذب نموده باعث گرم شدن کره‌زمین می‌شود. این پدیده به اثر گلخانه‌ی معروف است و به‌عنوان یکی از عوامل اصلی افزایش حرارت زمین شناخته می‌شود ( WHO, 2003).

برعلاوه افزایش غلظت گازهای گلخانه‌یی، عوامل دیگری مانند قطع جنگلات، فعالیت‌های صنعتی و زراعتی نیز باعث تغییرات اقلیمی می‌شود. قطع جنگلات به دلیل از بین رفتن درختان که به‌عنوان چاه‌های کاربن عمل می‌کنند و کاربن دای اکساید را از اتموسفیر جذب می‌کنند، به افزایش غلظت کاربن دای اکساید در اتموسفیر کمک می‌کند. فعالیت‌های صنعتی نیز به دلیل انتشار گازهای گلخانه‌یی، استفاده از سوخت‌های فوسیلی و تولید آلوده‌کننده‌ها دیگر به‌طور قابل‌توجهی بر تغییرات اقلیمی تأثیر می‌گذارند. فعالیت‌های زراعتی مانند استفاده از کودهای کیمیاوی به انتشار گازهای گلخانه‌ی مانند میتان و اکساید های نایتروجن کمک می‌کند (Green et al., 2011).

روش کنترول تغییرات اقلیمی: تغییرات اقلیمی یکی از چالش‌های جهانی می‌باشد که مقابله با آن نیازمند همکاری بین‌المللی و اقدامات هماهنگ از سوی کشورها و جوامع مختلف می‌باشد. از جمله راهبردهای مؤثر برای کاهش آثار تغییرات اقلیمی می‌توان به استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر، کاهش سوخت‌های فوسیلی، جلوگیری از تخریب جنگل‌ها و احیای آن‌ها اشاره کرد. علاوه بر این، توسعه و اجرای راه‌کارهای برای کاهش خطرات و مدیریت پیامدهای ناشی از تغییرات اقلیمی نقش مهمی در ارتقای پایداری ایکوسیستم‌ها ایفا می‌کند (Green et al., 2011; Metz, 2013).

آلودگی آب و تأثیرات آن بر اقلیم: رابطه‌ی پیچیده آلودگی آب و تغییرات اقلیمی یک موضوع پراهمیت و چالش‌برانگیز است. آلودگی آب به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر اقلیم تأثیر می‌گذارد و تغییرات اقلیمی نیز می‌تواند آلودگی آب را تشدید کند. تجزیه مواد عضوی در آب‌های آلوده، باعث انتشار گازهای میتان و کاربن‌دای‌اکساید می‌شود که عوامل اصلی گرمی زمین است. آلودگی آب با فلزات سنگین توانایی آب را در جذب کاربن کاهش داده و تغییرات اقلیمی را تشدید می‌کند. آلودگی آب‌زیستگاه‌های آبی را از بین‌برده باعث کاهش تنوع بیولوژیکی می‌شود. کاهش تنوع بیولوژیکی به‌نوبه خود می‌تواند باعث تغییرات اقلیمی شود(Delpla et al; 2009; Metz, 2013).

تأثیر تغییرات اقلیمی بر آلودگی آب: افزایش درجه‌ی حرارت آب به دلیل گرمی زمین، موجب افزایش سرعت تجزیه مواد عضوی؛ کاهش اکسیجن در آب و انتشار گازهای گلخانه‌یی می‌شود. تغییرات اقلیمی به افزایش سیل و خشکسالی منجر می‌شود که هر دو می‌توانند آلودگی آب را تشدید کنند. رابطه‌ی پیچیده بین آلودگی آب و تغییرات اقلیمی یک چالشی جهان است. کنترول و کاهش آلودگی آب برای مقابله با تغییرات اقلیمی و حفاظت از محیط‌زیست ضروری می‌باشد (Prudhomme et al., 2010).

آلودگی آب و اقدامات برای مقابله با تغییرات اقلیمی

آلودگی آب یکی از چالش‌های مهم محیط‌زیستی می‌باشد که سلامت انسان و ایکوسیستم‌های آبی را تهدید می‌کند. منابع آلودگی شامل فاضلاب شهری، فعالیت‌های صنعتی و زراعتی، باران‌های اسیدی و انتشار گازهای گلخانه‌یی است که منجر به ورود مواد کیمیاوی، فلزات سنگین و مایکرواورگانیزم‌ها به آب می‌شود و کیفیت آن را کاهش می‌دهد (UNESCO, 2003; Metz, 2013). تغییرات اقلیمی ناشی از افزایش گازهای گلخانه‌یی کاربن دای اکساید و میتان، باعث گرم شدن زمین، خشکسالی و افزایش حوادث طبیعی می‌شود (Wiesner et al., 2006).

مقابله با این مشکلات نیازمند اقدامات فردی، محلی و بین‌المللی است. کاهش مصرف آب، استفاده از مواد قابل تجزیۀ بیولوژیکی و مدیریت زباله‌ها در سطح فردی، توسعه سیستم‌های تصفیه فاضلاب و حفاظت از منابع آب در سطح محلی، و توافق‌ها و همکاری‌های جهانی برای کاهش گازهای گلخانه‌یی و اشتراک‌گذاری تکنالوژی‌ها در سطح بین‌المللی، از جمله راهکارهای مؤثر هستند(Lapworth et al., 2012; Bemelmans et al., 1998).

نتیجه‌گیری

بررسی آلودگی آب و تغییرات اقلیمی نشان می‌دهد که این دو موضوع به‌طور پیچیده به هم مرتبط می‌باشند و هر کدام بر دیگری تأثیر می‌گذارند. آلودگی آب باعث تشدید تغییرات اقلیمی و تغییرات اقلیمی نیز آلودگی آب را تشدید می‌نماید. برای حفاظت از محیط‌زیست و سلامت نسل آینده، باید اقدامات قوی و جامع برای کنترول آلودگی آب و کاهش انتشار گازهای‌گلخانه‌یی صورت گیرد. راه‌کارهای پیشگیری آن؛ استفاده از انرژی‌های تجدید پذیر برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌یی؛ جلوگیری از قطع جنگلات، استفاده از روش‌های جدید و پایدار در صنایع و زراعت، بهبود سیستم‌های تصفیه فاضلاب و مدیریت منابع آب می‌باشد. در نهایت مقابله با تغییرات اقلیمی و کنترول آلودگی آب نیازمند همکاری و تلاش مشترک بین‌المللی و ملی دارد.

منابع

Bemelmans Videc, M. L., Rist, R. C., & Vedung, E. (1998). Carrots, Sticks & Sermons: Policy Instruments and Their Evaluation. Piscataway, NJ, USA: Transaction Publishers.

Bilotta, G. S., & Brazier, R. E. (2008). The impacts of suspended sediment on freshwater fish: A review. Science of the Total Environment, 387(1–3), 1–22. https://doi.org/10.1016/j.scitot env.2007.07.053

Cao, Y., Zhang, S., Wang, G., Li, T., Xu, X., Deng, O., Zhang, Y., & Pu, Y. (2017). Enhancing the soil heavy metals removal efficiency by adding HPMA and PBTCA along with plant washing agents. Journal of Hazardous Materials, 339, 33–42. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2017.06.003

Delpla, I., Jung, A. V., Baures, E., Clement, M., & Thomas, O. (2009). Impacts of climate change on surface water quality in relation to drinking water production. Environment International, 35(8), 1225–1233. https://doi.org/10.1016/j. envint.2009.07.001

Frone, D. F., & Frone, S. (2015). The importance of water security for sustainable development in the Romanian agri-food sector. Agriculture and Agricultural Science Procedia, 6, 674–681.

Gonzales-Gustavson, E., Cárdenas-Youngs, Y., Calvo, M., Marques da Silva, M. F., Hundesa, A., Amorós, I., Moreno, Y., Moreno Mesonero, L., Rosell, R., Ganges, L., Araujo, R., & Girones, R. (2017). Characterization of the efficiency and uncertainty of skimmed milk flocculation for simultaneous concentration and quantification of water-borne viruses, bacteria and protozoa. Journal of Microbiological Methods, 134, 46–53. https://doi.org/10.1016/j.mimet.2017.01.013

Green, T. (2011). Climate change impacts on water quality. Environmental Science and Policy, 23(4), 56–62.

Hanslmeier, A. (2011). Water in the universe. Astrophysics and Space Science Library, 368. https://doi.org/10.1007/978-90-481-9984-6_2

Hanslmeier, F. (2011). Heavy metals and water pollution. Environmental Pollution Journal, 34(2), 123–135.

Hering, J. G., & Ingold, K. M. (2012). Water resources management: What should be integrated? Science, 336(6086), 1234–1235. https://doi.org/10.1126/science.1218230

Ilin, I., Kalinina, O., Iliashenko, O., & Levina, A. (2016). Sustainable urban development as a driver of safety system development of the urban underground. Procedia Engineering, 165, 1673–1682. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2016.11.925

Jung, S. (2015). Impact of organic pollutants on aquatic ecosystems. Environmental Science and Policy, 23(4), 56–62.

Kora, A. J., Rastogi, L., Kumar, S. J., & Jagatap, B. N. (2017). Physico-chemical and bacteriological screening of Hussain Sagar Lake: An urban wetland. Water Science, 31(1), 24–33. https://doi.org/10.1016/j.wsj.2017.01.001

Lajayer, B. A., Ghorbanpour, M., & Nikabadi, S. (2017a). Heavy metals in contaminated environment: Destiny of secondary metabolite biosynthesis, oxidative status and phytoextraction in medicinal plants. Ecotoxicology and Environmental Safety, 145, 377–390. https://doi.org/10.1016/j.ecoenv.2017.07.035

Lajayer, B. A. (2017b). Heavy metal pollution and its impact on water quality. Environmental Science Journal, 21(3), 45–57.

Lapworth, D. J., Baran, N., Stuart, M. E., & Ward, R. S. (2012). Emerging organic contaminants in groundwater: A review of sources, fate and occurrence. Environmental Pollution, 163, 287–303. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2011.12.034

Lévesque, D., Cattaneo, A., Deschamps, G., & Hudon, C. (2017). In the eye of the beholder: Assessing the water quality of shoreline parks around the island of Montreal through citizen science. Science of the Total Environment, 579, 978–988. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2016.11.070

Metz, F., & Ingold, K. (2014). Sustainable wastewater management: Is it possible to regulate micropollution in the future by learning from the past? Sustainability, 6(4), 1992–2012. https://doi.org/10.3390/su6041992

Metz, F. (2013). Addressing micropollution by linking problem characteristics to policy instruments. Eawag ESS Working Paper Series. Dübendorf, Switzerland: Eawag.

Metz, B. (2013). The role of water pollution in global warming. Climate Change Journal, 45(1), 23–35.

NOAA. (2023). Suspended sediments: Pollution tutorial. National Oceanic and Atmospheric Administration.

Palmate, S. S., Pandey, A., Kumar, D., Pandey, R. P., & Mishra, S. K. (2017). Climate change impact on forest cover and vegetation in Betwa Basin, India. Applied Water Science, 7, 1–12. https://doi.org/10.1007/s13201-014-0213-5

Prudhomme, C., Wilby, R. L., Crooks, S., Kay, A. L., & Reynard, N. S. (2010). Scenario-neutral approach to climate change impact studies: Application to flood risk. Journal of Hydrology, 390, 198–209. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol .2010.06.043

Rana, R. S., Singh, P., Kandari, V., Singh, R., Dobhal, R., & Gupta, S. (2017). A review on characterization and bioremediation of pharmaceutical industries’ wastewater: An Indian perspective. Applied Water Science, 7, 1–12. https://doi.org/10.1007/s1320 1-015-0260-7

UNESCO. (2003). Water for People, Water for Life: The United Nations World Water Development Report. Barcelona: Bergh ahn Books.

Vale, S. (2023). The influence of erosion sources on sediment-related water-quality variables. Science of the Total Environment, 859, 159531. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv. 2022.159531

Wiesner, M. R., Lowry, G. V., Alvarez, P., Dionysiou, D., & Biswas, P. (2006). Assessing the risks of manufactured nanomaterials. Environmental Science & Technology, 40(14), 4336–4345. https://doi.org/10.1021/es062726m

World Health Organization. (2003). Climate Change and Water Resources: Impacts on Human Health. World Health Organization.

Xun, E., Zhang, Y., Zhao, J., & Guo, J. (2017). Translocation of heavy metals from soils into floral organs of Cucurbita pepo: Ecological implications. Ecotoxicology and Environmental Safety, 145, 235–243. https://doi.org/10.1016/j.ecoenv.2017 .07.020

Zhang, T. (2017). Organic pollution and oxygen depletion in water bodies. Aquatic Biology Journal, 25(4), 345–357.

بیوگرافی پوهندوی عبدالحلیم مجیدی

پوهندوی عبدالحلیم مجیدی، استاد پوهنتون بدخشان، محقیق و عضو کادر علمی در دیپارتمنت بیولوژی، پوهنځی تعلیم و تربیه، پوهنتون بدخشان، واقع در شهر فیض‌آباد، ولایت بدخشان، افغانستان است. وی دارای مدرک ماستری بوده و به‌گونهٔ فعال در بخش‌های تدریس، تحقیق و انکشاف امور اکادمیک در عرصهٔ علوم بیولوژیکی فعالیت می‌نماید. علایق علمی و تحقیقی وی شامل ایکولوژی، تنوع بیولوژیکی، اتنوبوتانی، نباتات طبی، علوم نباتی، بیولوژی حیوانات آبی و حفاظت محیط زیست می‌باشد. تمرکز عمدهٔ تحقیقات وی بر مستندسازی منابع بیولوژیکی شمال‌شرق افغانستان، بررسی کاربردهای سنتی نباتات طبی، مطالعهٔ تنوع ماهیان آب‌های شیرین و جست‌وجوی روش‌های پایدار برای مدیریت منابع طبیعی است. پوهندوی مجیدی در تحقیقات مربوط به تنوع نباتات طبی و دانش سنتی مردم در مورد نباتات در ولسوالی‌های مختلف ولایت بدخشان، از جمله ارگو و یاوان، سهم داشته است. هدف کارهای تحقیقی وی مستندسازی دانش بومی در مورد نباتات، بهبود درک علمی از تنوع بیولوژیکی منطقه و فراهم‌سازی شواهد علمی برای حمایت از حفاظت و استفادهٔ پایدار از منابع طبیعی است. سایر فعالیت‌های تحقیقی وی همچنان رشد نباتات، کاربردهای زراعتی بیوچار و ایکوسیستم‌های آب‌های شیرین را در بر می‌گیرد. علاوه بر فعالیت‌های تحقیقی، پوهندوی مجیدی از طریق تدریس، مدیریت امور اکادمیک و رهنمایی و انکشاف تحقیقات محصلان، در بخش تحصیلات عالی سهم می‌گیرد. وی از طریق فعالیت‌های مسلکی خود در پوهنتون بدخشان می‌کوشد آموزش علوم بیولوژیکی را تقویت نماید، تحقیقات علمی را گسترش دهد و در مستندسازی و حفاظت منابع ارزشمند بیولوژیکی افغانستان سهم بگیرد. علایق اکادمیک درازمدت وی بر پیشبرد تحقیقات بیولوژیکی، حمایت از حفاظت منابع طبیعی بر بنیاد شواهد علمی و گسترش دانش علمی در مورد فلور، فونا و ایکوسیستم‌های افغانستان، به‌ویژه ولایت بدخشان، متمرکز است.

اثار پوهندوی عبدالحلیم مجیدی

1. بررسی تهدیدهای تنوع حیات

2. مدیریت عملکردهای ایکوسیستم نظری و علمی

3. ارزیابی تأثیرات تغییر اقلیم بر تنوع بیولوژیکی در ایکوسیستم‌های کوهستانی

4. بررسی رابطه متقابل بین آلودگی آب و تغییرات اقلیمی و روش‌های کاهش اثرات آن‌ها

   1. Effect of Different Biochar Concentration on the Growth of Three Agricultural Plants in Afghanist.
   2. Fish diversity of the Kokcha River in Badakhshan Province, Afghanistan.
   3. Medicinal Plant Diversity and Utilization in the Argo District of Badakhshan Province, Afghanistan.
   4. Distribution of long-tailed marmot, Marmota caudata in the Badakhshan province of Afghanistan.
   5. Landslide susceptibility mapping in Badakhshan province, Afghanistan: a comparative study of machine learning algorithms.
   6. Effect of Nitrogen and Plant Spacing on the Growth and Yield of Onion (Allium Cepa L.) in Afghanistan.
   7. Investigation Effect of Different Biochar Doses on the Growth of Radish (Raphanistrum subsp Sativus L) in Pot scale Experiment.
   8. Investigation of fish species diversity in the Shuhada River in Badakhshan Province, Afghanistan.
   9. Investigation of parasite diversity in the Schizothorax curvifrons digestive system in the Kokcha River.
   10. Traditional use of medicinal plant diversity in the Yawan district of Badakhshan, Afghanistan.
   11. Current Status of Marco Polo Sheep (Ovis ammon polii) in the Pamir Mountains of Badakhshan Province, Afghanistan.
   12. The Effect of Biochar on Enhancing Soil Fertility, Mitigating Soil Salinity and Promoting Plant Growth: A Review.
   13. Investigation of Amoxicillin Usage to Treatment of Diseases in Faizabad City of Badakhshan Province.

تعلیم فرزندان

تعلیم و تعلّم فرزندان در روایات اسلامی از حقوق لازم شمرده شده است و در غالب روایات مى‏خوانیم، حق اولاد بر پدر و مادر این است كه آنها را عالم كنند.

«قال رسول الله(ص): حق الولد علی والده أن یعلمّه الكتابة ورمایة و أن لایرزقه الّا طیّباً»« كنز خبر 45340.»

و این جمله در بسیارى از روایات وارد شده مراد از تعلیم و تعلمى كه در روایات آمده، سه قسمت تعلیم و تعلم مربوط به بچه، مربوط به نوجوان، مربوط به جوان باید باشد و اگر پدر و مادردر این سه قسمت از تعلیم وتعلم كوتاهى كنند مقصرند و اولاد مى‏تواند در روز قیامت از آنها باز خواست كند و بعضى اوقات هم بعنوان ثانوى منجر به حرمت مى‏شود.

قسم اول: معلوماتى است كه مربوط به دنیاى بچه است نظیر....

مدرسه و راهنمایى، دبیرستان و دانشگاه كه آنچه واجب است براى پدر و مادر معلومات عمومى است ومعلوم است این معلومات عمومى هر چه بالا برود فضیلتى است براى انسان، و پدر و مادر این حق را بهتر مراعات مى‏كنند.

یك قسمت هم مربوط به زندگى است یعنى تعلیم و تعلّم كه مربوط به زندگى انسانها ست مثل اینكه لازم است مادر به دخترش شوهر دارى یاد بدهد، خانه دارى، بچه دارى باید یك دختر 15 ، 10 ساله بداند كه چگونه باید شوهر دارى كرد و این وظیفه اى است كه‏ مادر باید انجام دهد، از نظرعمل، ازنظر گفتار و طرز شوهر دارى را به دخترش یاد بدهد، طرز بچه دارى را، بعضى اوقات شنیده شده كه مثلًا دختر مدرك دیپلم دارد و یا مافوق دیپلم اما بچه را بلد نیست بشوید، یا اینكه او را باز كند و بپیچد و این بد است براى دختر و در حقیقت باید بگوییم ننگى است براى مادر.

زیاداتفاق افتاده است كه دختر خانه شوهر مى‏رود اما بلد نیست غذا بپزد بلد نیست مهماندارى كند، یك برنج و خورشتى بپزد، این نقصى است براى دختر ولو خیلى هم باسواد باشد و در حقیقت نقصى است براى مادر.

بعضى اوقات افتاق افتاده است كه دختر رفته خانه شوهر بلد نبوده یك دگمه را بدوزد، چه رسد به اینكه خیاطى و گلدوزى بلد باشد.این نقصى است براى دختر و لو اینكه از نظر جهیزیه عالى باشد، از نظر مدرك هم لیسانس و دیپلم داشته باشد، دكترا داشته باشد این نقصى است یك دختر خانم در مرتبه اول باید خانه دارى و بچه دارى و شوهردارى را بلد باشد، در مرتبه بعد مدرك دیپلم یا لیسانس یا فوق دكترا داشته باشد، آن مرتبه لازم است، آن مرتبه فضیلت است.

یك دختر خانم باید مادرش طرز شوهردارى را به او یاد بدهد، خود این زن شوهر دار باشد و به رخ دخترش بكشاند و به زبان بگوید كه باید اینطور شوهر دارى كنى وقتى شوهر آمد خانه چیزى دست او است زن بلند شود با خوش رویى، با سلام، باتشكر آن چیز را از دست شوهر بگیرد. نان باشد، میوه باشد گوشت باشد، و به دخترش هم بفهماند وقتى كه شوهرت آمد باید جلوى پاى او بلند شوى و آنچه در دست اوست بگیرى و از او تشكر كنى بالاخره شوهر دارى كردن، بچه دارى كردن، خانه دار كردن براى یك زن، واجب است.

این پسر كه مى‏خواهد تشكیل خانواده بدهد، پدرش و مادر ش باید به او یاد بدهند كه چگونه باید زن دارى كند، بایدمرد باشى در خانه، باید مروّت و ایثار و گذشت داشته باشى در خانه، علاوه بر اینكه پدر به او یاد مى‏دهد ایثار و گذشت را كه انشاءالله بعد مفصل درباره تربیت عملى صحبت مى‏كنم، از نظر گفتار باید بنشیند با زبان خوش با تسلط بر اعصاب به بچه اش بگوید، بچه جان اگر مى‏خواهى سعادتمند شوى در دنیا و آخرت باید اینجور زن دارى كنى، باید ایثار و گذشت و فداكارى داشته باشى باید عفو و صفح در خانه داشته باشى، باید شبها بنشیند و به بچه اش یاد دهد كه در جامعه چگونه باید زندگى كنى باید به او بگوید آدم خوش معامله شریك مال مردم است.

مواظب باشد با صداق باشى، مواظب باش با حقیقت باشى، مواظب باش جامعه تورا طرد نكند و مواظب باش در دل جامعه جاباز كنى ، مادر باید مواظب باشد، بایدبداند دخترش كجا مى‏رود ، با كه تماس دارد، دخترحق ندارد تنهایى حتی برای نماز جمعه برود و مادر ش در خانه باشد، پدرش در خانه باشد، چه رسد به سایر جاهای مشکوک ؛ مگر مى‏شود دختر را رها كرد دختر برود، بعد بگوید دختر خانم كجا بودى، بگوید رفتم با هم مباحثه ام مباحثه كنم یا رفتم منزل دائیم، بعضى اوقات بجاى منزل دائى و منزل خاله به جاى دیگر مى‏رود لذا یك دفعه ننگ براى پدر و مادر بار مى‏آورد، یك دفعه خبر بیاورند یك جوان را بردند كلانترى، پدر و مادر بیا كلانترى ببین چه خبر است، بالاتر از این یك دفعه خبر بیاورند دخترت را بردند كلانترى بیا ببین چه خبر است. این نه ننگ براى دختر تو است،نه بلکه سربزیرى براى دختر تو است تا بمیرد، بلكه سربزیرى براى طایفه است.

آقا شب نخواب اگر پسرت نمى‏خوابد، شب بنشین پسرت را بخواه با او صحبت كن، علم به او بیاموز این واجب است این لازم است، «حَقُّ الْوَلدِ عَلَی الْوالِدِ انْ یُعَلّمَهُ» به او بگو آقا طرز زندگى تو این است، به او بگو اگررفیق بد داشته باشى در چاه مى‏افتى و اگر در چاه افتادى هزار نفر عقل هم نمى‏توانند از چاه بیرونت بیاورند، اگر بازارى است یادش بده بگو اگر متخلف شدى، اگر حقه بازى شدى، اگر مال حرام آمد مغازه ات قرآن میگوید: «یمحق الله الرّبا و یربى الصدقات» « بقره، 276» یعنى صدقه مال را زیاد مى‏كند امااگر حرام، ربا، غشّ در معامله، كم فروشى بدبختى آمد در مال، این مال را نابودش مى‏كند این آیه را براى پسرت بخوان طرز كسب را به اویادبده بگو پسرجان من، باید سر كسب سربزیر باشى اگر زنى آمد در مغازه ات ، وقتى زن رفت نفهمى كه جوان بود یا پیر، با جمال بود یا بى جمال، دهاتى بود یا شهرى، پسرجان من، سركسب باید نجیب باشى تا زنها به تو مراجعه كنند و پشت سر تو تعریف تو رابكنند، باید با حقیقت و باصفا باشى تا اینكه رفقایت، همسایه ات، تجار دیگر به تو اطمینان داشته باشند، و ورشكست نكنى و اگر ورشكست كردى فوراً به فریاد تو برسند، و نگذارند رسوا شوى، این وظیفه پدرهاست كه با پسرها صحبت كنند، این وظیفه مادرهاست كه با دخترها صحبت كنند. باید به این دختر خانم گفت كه دختر خانم تو نباید در مغازه بروى اگر چیزى لازم دارى باید من برایت بگیرم، باید پدرت برایت بگیرد اما اگر مى‏خواهى سلیقه ات را بخرج بدهى خوب مجبوراً باید با من باشى دختر به تنهایى مى‏خواهد برود در مغازه كار یكدفعه میشود و آن وقتى كه شد دیگر بى آبرویى براى طائفه و خانواده است یك آن هوسرانى یك عمر پشیمانى، یك آ ن غفلت مادر، یك عمر سربزیرى دخترت، تنها برود نماز جمعه، دخترت تنها برود براى خرید، آن هم در مغازه جوان ،انسان مى‏شنود كه دختر نجیب، دختر عفیف اما نفهمیده و نفهم تر از او پدر و مادرش، مراجعه مى‏كند در مغازه جوان در مغازه لباس فروشى كه جوان مزلّفى یا جوان نانجیبى صاحب آن مغازه است. ننگ است براى پدرو مادر ها و پدر ومادرها باید صحبت كنند با پسرها البته با داد و فریاد نمى‏شود دختر را آدم كرد، نمى‏شود پسر را آگاه كرد، مادریكه مى‏خواهد با دختر بزرگش حرف بزند باید تسلط بر اعصابش داشته باشد با تبسم با استدلال.

قرآن در سوره لقمان یك جمله دارد و این جمله به همه مخصوصاً به پدر و مادرها مى‏فهماند كه چگونه باید با دختر و پسرشان حرف بزنند مى‏فرماید: «وَ اذْ قالَ لُقْمانَ لِابْنِهِ وَ هُوَ یَعِظُهُ یا بُنّیَ لاتُشركْ بِالله انَّ الشِّرْكَ لَظُلمٌ عَظیمٌ» «1»مى‏فرماید لقمان به پسرش موعظه مى‏كرد و وقتى موعظه مى‏كرد مى‏گفت: پسر جان من، شرك نیاورد براى اینكه شرك گناه بزرگى است در این آیه شریفه سه تا نكته بكار رفته است:

1- «یا بُنّیَ» پسركم، عزیزم، جانم، یعنى وقتى با پسرت با دخترت مى‏خواهى حرف بزنى بگو عزیزم، جانم.

2- «وَ هُوَ عَعظُهُ» یعنى با موعظه با تلّطف، با مهربانى با او حرف بزن.

3- «انّ الشّرك لظلم عظیم»: با استدلال یعنى مادر به دختر اینطور بگویددختر عزیزم تو بایدبا من باشى تو تها نباید بروى در مغازه جوان ،یك دفعه خداى نكرده دشمن مى‏رسد یك تهمت به تو مى‏زند و تا بیایى این تهمت را از بین ببرى آبروى تو مى‏رود آبروى طایفه ات مى‏رود.

همچنین به پسر، پسر جان من ، بیرون رفتن ساعت 10 شب در ماه مبارك رمضان ،جاى یك جوان در مسجد است و خواندن قرآن یا در خانه است و دعاى ابوحمزه ثمالى و الا در خیابان هر كه مى‏آید رد شود لعنت باد بر آن پدر و مادرى كه در خانه خوابیده است و تو را رها كرده اند د ركوچه كه متلك بگویى به زنها، یانگاه شهوت آمیز كنى به دخترها و یا اینكه العیاذ بالله كارهاى ناشایسته كنى، بگو پسرجان من تو مى‏خواهى در اجتماعى زندگى كنى، باید شخصیت داشته باشى، باید آبرو داشته باشى باید شخصیت اجتماعى داشته باشى ...بگو پسرجان من! دیگر دختر عالى به تو نمى‏دهند، مجبور مى‏شی دختر پستى بگیرى، مجبور مى‏شوى یك كسب پستى انتخاب كنى و بالاخره جامعه تو را طرد مى‏كند این نحوه برخورد است وواجب است این تعلیم و تعلم ، حتی واجب تر از دبستان و مخصوصاً راهنمائى و دبیرستان و دانشگاه است. آنها بایدباشد گفتم فضیلت است براى اینكه اسلام سه تا علم را علم میداند. ما بقى را فضیلت مى‏داند هر علمى را فضیلتش راامضا كرده جز علمى كه ضرردارد یا اینهایى كه مردم گول زن است، یا اینكه مردم را سرگرم مى‏كنن و از زندگى باز مى‏دارد و بالاخره برگشتش به مفاسد است و اما غیر از علومی که ضرر دارد همه علوم را امضاءكرده، فضیلت آنهارا امضاء كره اما سه تا علم را علم مى‏داند ما بقى را فضیلت میداند. پیامبر اكرم (ص) وارد مسجد شدند دیدند اطراف یك كسى شلوغ است فرمودند: چه خبر است؟ گفتند: این خیلى علم دارد، پیامبر پر سیدند، علمش چیست؟ جواب دادند یا رسول الله این بلد است كه بمشمارد آباءو اجداد یك كسى را 10، 8، 7 پشت پیدا كند علم انسابش خوب است. مى‏تواند بگوید: تو پسر كه هستى. باباى تو پسر كه هست. باباى باباى تو پسر كیست. باباى باباى باباى تو پسر كیست تا آخر.حضرت فرمودند: این علمى نیست كه دانستنش نفعى داشته باشد و ندانستنش ضررى بعد فرمودند: «انّما العُلوم ثَلاثة»علم در اسلام سه تا علم است:

«آیة محكمة، سنّة عادلة، فریضة قائمة»فر مودند: سه تا علم داریم یك علم توحید، علم اصول دین كسى بتواند خدا، پیامبر، امامت، صفات خدا، معاد را اثبات كند ، این یك علم است.

یك علم هم علم اخلاق، بداند رذالت بد است و رذالت چیست و بداند فضیلت كدام است و فضیلت چیست وب داند رذال را چگونه باید رفع كرد و فضیلت را چگونه باید بدست آورد.

یكى هم علم فقه، مسأله دانستن، فرمودند: اینها علم است «انّما العلوم ثلاثة و ما سواهن فضل» فرمودند غیر از اینها دیگر فضیلت است یعنى یك جوان چه دختر، چه پسر، در زمان ما مدرك دیپلم داشته باشد فوق دیپل داشته باشد از نظر اسلام امضاء شده فضیلت است، یك پسرى تخصص در یك فنى داشته باشد لازم است و فضیلت است از نظر اسلام.

«یا أیّها الّذین امنوا قُوا انفسكم و اهلیكم نارا وَقودهاالناس و الحجارة» « تحریم، 6»

نه فقط خودت باید وضوى صحیح بگیرى، دخترت هم باید وضوى صحیح بگیرد، نه فقط خودت باید حجاب داشته باشى دختر 9 ساله شما هم بایدبداند وضع قرص صورت در اسلام چگونه است و وضع مو و ... در اسلام چگونه است. دختر و پسر شما باید رساله خوان و رساله دان باشند یعنى وظیفه واجب شما این است كه شب بنشینى براى دخترت و پسرت رساله بخوانى، براى زنت رساله بخوانى، وظیفه زنها و مردها همین است.

پیامبر از انسان نمى‏گذرد، اینهارا سرسرى نگیریم، اینهارا با غفلت با بى توجهى از آن نگذریم ، یك دفعه خداى نكرده در روز قیامت گیر مى‏افتیم

قرآن مى‏گوید: « إِنَّ الْخاسِرینَ الَّذینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلیهِمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ أَلا ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبین‏ » زیانكاران در حقیقت كسانى‏اند كه به خود و كسانشان در روز قیامت زیان رسانده‏اند؛ آرى، این همان خسران آشكار است‏« زمر، 15.»

عینى ورشكسته آشكار در روز قیامت آن پدرى است كه براى اولادش باید جهنم برود، آن مادرى است كه براى دخترش باید جهنم برود، پیامبر اكرم (ص) عبور مى‏كرد، یك زنى در حال ریسیدن چرخ بود، زن بى سواد است، تازه مسلمان است. پیامبر رسیدند گفتند به چه دلیل خدا در این عالم هست؟ تو كه مسلمانى تو كه مى‏گوییم خدا هست خدا یكى است و دو نیست به چه دلیل؟ زن از چرخ دست برداشت گفت یا رسول الله این چرخ به این كوچكى احتیاج به دست من دارد اگر آن را تاب دهم مى‏چرخد و الا نه، وقتى چرخ به این كوچكى احتیاج به مدبر داشته باشد این عالم به این چنانى، احتیاج به مدبّر ندارد؟ پیامبر خوشحال شدند رو كردند به اصحاب فرمودند «علیكم بدین العجائز»از این پیره زن باید بگیرید، توحید را از همین پیرزن یاد بگیرید، طرز اثبات وجود خدا را، هر كسى به فراخور حالش باید بداند، جوان عزیزى كه دیپلم هستى، فوق دیپلم هستى، لیسانس هستى، دكترا هستى، از تو نمى‏گذرند، اگر نتوانى اثبات كنى وجودخدا را.

بعضى اوقات فرمول جبر را مى‏دهند دست دختر خانم فوراً حل مى‏كند به همین دختر خانم مى‏گویند، پیامبر اكرم (ص) این پیامبرى كه تو پیامبرش مى‏دانى كیست؟ بلد نیست حالا انشاءالله اینجور نیست.....

پیامبر اكرم (ص) رفتند به جنگى ، پیامبر اكرم ( ص) رسم داشتند وقتى مى‏رفتند به جنگ، چند نفرى مى‏گذاشتند درمدینه كه اینها پاسدارى بدهند و این چند نفر مى‏آمدند خانه افرادى كه رفته بودند به جنگ سرپرستى مى‏كردند. یك جنگى پیامبر رفت نظامى ها و پاسدارهایش را گذاشتند در مدینه یكی از این جوانهاى پاك سرپرستى خانه خودش را مى‏كرد، پاسدارى مدینه را مى‏كرد و سرپرسیتى هفت، هشت ده خانه اى كه شوهرهاشان به جنگ رفته بودند هم مى‏كرد، یك روز آمد سر زند در خانه رفیق به جبهه رفته اش را، زن آمد پشت در او پرسید چه لازم دارى؟ زن شمرد.

اما اینكه پدرو مادر بگوید، معلم و مدرسه و راهنمایى و دبیرستان و دانشگاه بچه ام را مى‏سازد. این غلط است، این از نظر اسلام درست نیست، این حق كشى است و این جهنم رفتن است همین طورى كه خودت مى‏دانى كه خد اهست و چرا خدا هست پسر و دخترت باید بدانند كه خدا هست، چرا خدا هست بایدنحوه معاد را دختر 9 ساله شما بداند.

درباره ایمان در پست قبلی بحث شد ، یك كارى بكنید ترس از جهنم در دل دختر شما جایگزین شود این دختر عفیف این دختر با حقیقت مى‏شود، این دختردیگر سرافراز براى تو مى‏شود پدرها یك كارى كنید این پسر شما از آتش جهنم بترسد، در دلش ترس رسوخ كند بداند آتش جهنم هست ؛ یقین داشته باش این سرافرازی مى شود براى شما، و این واجب است و لازم و یقیناً اگر یك پسر و دخترى بداند كه جهنم هست آن دانستنی كه در ادامه بیان می گردد ، دیگر ساعت 11 در كوچه ها نیست.

در تاریخ مى‏خوانیم پیامبر اكرم (ص) رفتند به جنگى ، پیامبر اكرم ( ص) رسم داشتند وقتى مى‏رفتند به جنگ، چند نفرى مى‏گذاشتند درمدینه كه اینها پاسدارى بدهند و این چند نفر مى‏آمدند خانه افرادى كه رفته بودند به جنگ سرپرستى مى‏كردند. یك جنگى پیامبر رفت نظامى ها و پاسدارهایش را گذاشتند در مدینه یكی از این جوانهاى پاك سرپرستى خانه خودش را مى‏كرد، پاسدارى مدینه را مى‏كرد و سرپرسیتى هفت، هشت ده خانه اى كه شوهرهاشان به جنگ رفته بودند هم مى‏كرد، یك روز آمد سر زند در خانه رفیق به جبهه رفته اش را، زن آمد پشت در او پرسید چه لازم دارى؟ زن شمرد.

نمى دانم چه شد آیا پرده عقب رفت چشم او افتاد، آیا زن بد حرف زد یعنى با عشوه گرى حرف زد، نازك حرف زد، به قول قرآن شیطان گول زد تحریك شد پناه بر خدا وقتى كه چنین شد مرد وارد خانه شد، دست گذاشت بر سینه این زن یكدفعه این زن دادش رفت بالا كه چه مى‏كنى. النار النار، گفت آتش است، آتش است آتش است، چه میكنى؟ تكان خورد همین جمله النار، النار او را از خانه بیرون آورد زن رفت دنبال كار خودش اما او دیگر تلاطم درونیش آرام نمى‏گیرد، هى مرتب میگوید: النّار، النّار، النّآرو بالاخره دیگر نتوانست پاسدارى كند، دیگر نتوانست سرپرستى خانه ها كند، سرپرستى خانه را داد به چند تا رفقایش و قسمت كرد و رفت در بیابان آنجا نماز مى‏خواند گریه مى‏كرد و مى‏گفت: النّار، النّار.

خوشا آن جمله اى كه از دل بلند شود به دل مى‏نشیند، خوشا آن دخترى كه وقتى جوانى متلكى به او مى‏گوید یك جمله النّار، النار بگوید و آن جوان را متلاطم كند به او بگوید و یك تلاطم درونى براى رفیقش پیدا كند بالاخره پیامبر آمد خبر دادند به پیامبر كه قضیه اینطور شده و او هم توبه كرده، معلوم است توبه كرده اما رفته بیابان آنجا صداى النّار، النارش بلند است.

پیامبر اكرم آمدند مسجد موقع نمازبود نماز را خواندند وسط نماز ظهر و عصر منبر مى‏رفتند، فرستادند كه او را بیاورند وقتى آمد كه پیامبر مشغول نماز بود ایستاد در صف، نماز را با پیامبر خواند، پیامبر رفت منبر او یكمرتبه جا خورد كه من چگونه چشمم بیفتد در چشم پیامبر به این مى‏گویند ایمان عاطفى كه قرآن شریف مرتب روى این صحبت دارد: «قُل اعْملوا فَسَیریَ اللهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤمِنُونَ» « توبه، 105»یعنی خانم این آیه را مرتب براى دخترت بخوان، یعنى پدر مرتب به جوانت بگو، قرآن مى‏گوید هر كارى میخواهى بكن اما خدا مى‏بیند، پیامبر مى‏بیند ائمه طاهرین و امام زمان مى‏بیند «قل اعملوا فسیری الله علمكم و رسوله و المومنون» وى پاى منبر نشسته بود پیامبر روى منبر قرار گرفت یك وقت توجهى به وى پیدا كرد، چگونه چشم بیفتد به چشم پیامبر سر را انداخت، زیر سربزیر اتفاقاً پیامبر مى‏خواست موعظه كند سوره «الهیكم التكاثر» را جلو آورد همان سوره اى كه درباره ایمان راجع به آن صحبت كردم،» بسم الله الرحمن الرحیم الْهیكُمُ التّكاثر، حتّی زُرْتُمُ الْمَقابر» جوان پاى منبر مثل ماده اى كه بخواهد منفجر شود منفجر شد. «كَلّا سَوفَ تَعْلَمون، ثُمَّ كَلّا سَوْف تَعْلَمون، كلّا لَوْ تَعْلَمونَ عِلْمَ الْیَقین، لَتَروّنَ الْجحیم، ثّمَ لَتروّنها عَینَ الیَقین، ثمَّ لَتُسْئَلَنَ یَومَئذٍ عَنِ النَعیم» « تكاثر»دنیا مردم را به غفلت انداخته، اى كاش مى‏دانستند، اى كاش مى‏دانستند، اى كاش مى‏دانستند، اول مرتبه علم الیقین، و اینكه باور داشته مى‏دانستند، اینكه جهنم را مى‏بیند در جهنم مى‏افتد و از او سؤال مى‏كنند با نعمت هاى خدا چه كردى. سوره تمام شد، ناگهان صیحه اى زد این جوان افتاد روى زمین خیال‏ كردند غش كرده رفتند بالاى سر جوان آمدند دیدند مرده!

خانم اگر دختر شما درك كند جهنم را نظیر آدم تشنه كه درك مى‏كند تشنگى را، دیگر بى عفت نمى‏شود، نامه عاشقانه نمى‏نویسد، نامه عاشقانه قبول نمى‏كند. آقا اگر پسر شما درك كند آتش جهنم را، باور كند آتش جهنم را دیگر ساعت یازده، دوازده دركوچه هااینطرف و آنطرف نمى‏گردد، سركوچه ها نمى‏نشیند.، تقلّب و حقه بازى نمى‏كند و بالاخره در مراكز فحشا پیدانمى شود و اگر سراغش را گرفتید درم سجد است در پاى مبر و محراب است و این كار لازم است، واجب است.

«حَقّ الولد علی الوالد انْ یُعَلّ‏مَهُ» حتى بسیارى از بزرگان مى‏گویند اصلًا حقّ الولد علی الوالد أن یعلّمه اول و دومى نیست همین آخرى است یعنى علم دین، یعنى اخلاق، یعنى معارف اسلامى، یعنى فقه.

شاعران معروف ارگو

جيحون

عبدالجميل (جيحون)فرزندصفر محمددرسال1329خورشيدي درقريه بختشاه ولسوالي ارگو ولايت بدخشان چشم به جهان گشود وي درسال1339خورشيدي به سن ده سالگي شامل مكتب شد.ودوره ابتدائيه رادرابتدائيه مير محمد هاشم به پايان رسانيد ودرسال1344خورشيدي به دارالمعلمين مستعجل فيض آباد گرديد پس ازآنجا به دارالمعلمين كندز عزيمت نموده وباسپري نمودن دوسال از دارالمعلمين مذكورسند فراغت بدست آورد،استاد عبدالجميل جيحون هنگاميكه هنوز دانش آموز صنف چهارم مكتب بود آثار نبوغ وپخته گي استعداد از سيمايش ؛مانند خورشيد درخشان به مشاهده ميرسيد.

دران هنگام انديشه ،فكروزبان سخن وروي فضاي مكتب رااشغال ميكند وديگر هر روززمينه تدريس براي استادانيكه درآن صنف مصروف درس وتعليم اند دشوار ميشود.وهر لحظه بيم وهراس آن ميرود.كه چگونه به سوالات جيحون پاسخ دادتا اورا قانع ساخت.ديگر جيحون شاگرد نيست واوديگر نمي خواهد به درس مكتب اكتفا كند ،پافراتر ميگزارد وراه مطالعه رادرپيش ميگرد از جمله دست به خواندن مثنوي مولانا جلال الدين محمد بلخي زده،تحقيق درباره فقه حنفي،مسايل رياضي ،كليات شعراي ،چون:ميرزا عبدالقادر بيدل،علامه اقبال لاهوري،فردوسي طوسي وسعدي شيرازي...كتب ورساله هاي سياسي را آغاز نموده بدان ها ميرسد كه ديگرجيحون خاموش وتنهادردايره مطالعه مصروف ميشودوبس وازآن خود رياضيدان،شاعر ،سياستمدار،نوسنده،منتقيدومحقق ميباشد.البته اين كدام خيال ووهم نبود كه جيحون بدان مسحور شده باشد،بلكه يك حقيقت بودكه هر روز توسعه وگسترش مي يافت،عملادراوظاهر ميشد،ديگر روياروي ومباحث علمي به وي دشواربود،كسي جبران انتقاد كردن نظريات اورا نداشت اوهرچه ميگويد:بايدراست باشد.

جيحون معتقد بودكه نبايد چيزي هاي كه بشر ميآفريند بدان كلام ايمان اوردوخودرا متكي بدان داشت،زيراكه ما انسان ها همه داراي يك قالب ويك هيكل باشيم ،بايد د باورمندي شان نسبت به خود استوار است استاد جيحون تعليمات اسلامي خويش رانزد عالم جيد ومشهور منطقه مهترم مولوي عزيز محمد فرا گرفت ورساله درارتباط به تحليل رادردوران مكتب باقلم زيباي خويش به طبع رسانيد.اوچنان شيفته علم دانش بود كه هرجانورازعلم دانش متجلي ميگرديد،پروانه وارخودرادامن آن ميرساند واگر درجاي علاقات علمي راه اندازي ميشد بي صبرانه خودرا بدان جاميرساند اين شوق وعلاقه بودكه استادرابي قرارساخته راه خيروخدمت به معارف رادرذهن اش ميپروراند،استاد درولايت مختليف وولسوالي ها به صفت آموزگار انجام وظيفه نموده ازجمله ميتوان ولايت چون ولايت باستاني باميان،هلمند وولسوالي هاي درواز،خواهان وارگو نام برد.

وي شخصي بودكه ميخواست تحقيق كند ،بي انديشد،بي آفريند تاحد ميخواست استوار گام گذارد كه بايد علامه عصر و خود ياد ميشد اوادبيات محورآفرينش وانديشه ها ميدانست وشعراشورانگيز فكر ميكرد كه ميتوان بيماررواني رابدان علاج كردی،جيحون دراشعار خود مطالب رابيان كرد كه همه مبارزه بااستبداد ونجات بخشيدن مردم اش اززيريوغ استعمار بود ولي ميخواست درشعر پارسي دري قالب جديد رابه تصوير بكشد.متاسفانه استبداد زمان نگذاشت كه اين مردقد بر افراشته گلستان ادب دري را چگونه جلوه ميداد.(6:ص،1-3)

افسوس كه وي در سال 1358خورشيدي درزمان زمام داري جاهلانه تركي راهي زندان شد درهمين سال توسط دجال هاي وقت به شهادت رسيد.موصوف زمانيكه درزندان بسر ميبرد،وتاريخ اسارت خويش را دريك بيت چنين بيان نموده است.

آفتاب طالع ام از برج اسد ده شد ويك قطع شد(جيحون)رااز حرمت نان نمك

مجموعه سروده هاي وي به بيش از ده هزار بالغ ميگردد كه جز شماره اندكي آن باقيست وبس وآثار ديگر موصوف به نام(بچه هاي هيزم كش)كه دررشته تحرير درآورده بود بنابر تحولات سال هاي 1356خورشيدي الي 1357ازچاب باز مانده مفقود گرديده است.

استاد چون ستاره درآسمان دانش درخشيد وناخود آگاه زير ابرپنهان گشت ابريكه چهره سياه اش نگذاشت تا اين ستاره سحري بدرخشد وآسمان ادب رارنگين كند .او رفت ولي يادش در كالبد شعر جاويدان خواهد بود .

نمونه شعر

قسم به والاي مــــــــــرغـــان فضا پيما

بلند پرواز وبالاديدوخندانندــ ودل شادند

به پنهاي فضاي پيكران نيليگون گـردند

مراسودگي اندر زندگي – درزندگي مـــــــــــرگ است

بلي اين مرگ تدريجي ست – اين شــرم واين ننگ است

قسم به سركشي هاي پلنگان كه درجنــــگل

زسرمتي زنند طعنه باسروروبزم مستي را

بجـــــــز انديشه آزادگي هــــــرگيزنميدانند

اسارات حقـــــــارت را غــلامي وپستي را

مرادرزيريــــــوغ بنـــدگي –زندگي مــــــــــــرگ است

بلي اين مرگ تــدريجي ست –اين شرم واين ننگ است

قسم به سر (سرماسزا)اين قهرمان خــلق

كه صد نقاش ،خون آشام ، بوم شوم كور

به گورستان تاريخ اش سپردبازمـــــردم

بشارت داد،موانع كـــــــرده اند ده دورا

مرايك لحـــظه اززنـدگي –درزندگي مـــــــــــرگ است

بلي اين مرگ تدريجي ست –اين شرم واين ننــگ است

قسم برمرمي توپ كه ازلــــــوله جهد بيرون

جهان ازرسم خون آشام (شاهي )پاك كـرداند

سياست باخود آرد ارتجـــاع ازهم به پاشــاند

تن اين قصرنشينان را زگردن چاك گــرداند

مرا اين ظلم نا بندگي – درزندگي مــــــــــــرگ است

بلي اين مرگ تدريجي ست- اين شرم واين ننگ است

قسم بحــــر مواج كه دشمــــــن بهــــرآدميت

نمخسپند شب روزي ،سكون را هيچ نشنـاسد

به شر كه ميخواهد ،خورشان ميرود بي باك

بلنــــــــدي را زپستي ،خمي ازپيچ نشناسند

مرايك لحظه ناجنبندگي –درزندگي مــــــــــرگ است

بلي اين مرگ تدريجي ست –اين شرم اين ننگ است

قسم برشعله خسيكه ازتــــوده به ماخيزد

زپابرافگند كيهان خراشي وكـــوازي را

زندآتش بـــه قصد(زابلي)و(طاهر)ناشر

بسوزد شيوه جورستم اين ترك تازي را

دم جيحون بجزسوزندگي –درزندگي مــــــــــرگ است

بلي اين مرگ تدريجي ست – اين شرم واين ننگ است

محمد طاهر بدخشی

بدخشی 1312-1358هجری شمسی:

محمد طاهر متخلص به بدخشی فرزند محمد ذاکر روز دوشنبه 8عقرب 1212خورشیدی دریک خانواده دهقان کار درقریه چهل کپه ولسوالی ارگو ولایت بدخشان دیده به جهان گشود درسن شش سالگی عوض مکتب ابتدای دولتی که دران وقت از روی تعصب همه درس ها ان به زبان پشتو تدریس میشد درمدرسه مذهبی خرقه شریف چهارسال آموزش مذهبی دیده بود.

درسن ده ساگی شامل مکتب گردیده به مطالعه مکتب واخبارواشتراک در کنفرانس های مکتب پرداخته که درنتیجه این تلاش ها درصنف هفتم مکتب بحیث یکی ازمعاونین قلمی اخبار بدخشان تعین شد.درصنف هشتم دورساله به نام های لعل بدخشان "وتذکره شعر"وتاریخچه خرقه مبارک را نوشت درمطبعه فیض آباد به چاپ رسید درصنف نهم درروز جشن استقلال مقاله درباره (استقلال حقیقی چیست ومحصل واقعی استقلال کیست ؟)باشعر (زنده گی آخر سراید بنده گی درکارنیست )ازلاهوتی قرات نمود که ازطرف والي وقت جمعه گل خان (صدیق)لت کوب گردیده وحتی اوامر اخراج اش را از مکتب صادرنمود که باوساطت قاضی (صافی )معاف شد وبه سال آینده جهت ادامه مکتب (دوره لیسه )عازم کابل گردید ،اونیز کنفرانس های رادر مکتب حبیبيه به راه انداخته ،بعد از ختم صنف دوازدهم 1336خورشیدی به دانشکده حقوق شامل گردید که سال دوم شبعه اقتصاد ان به دانشکده مستقل تبدیل شد که بدخشی شامل این دانشکده گردید که درسال 1340خورشیدی بحیث لسانسه اقتصاد فارغ شد سپس درشبعه پلان وزارت اقتصاد بحیث همکار ومشاور آن وقت ودرزمان وزارت آقای محمد صدیق (فرهنگ)مقررگردید .بدخشی شخصیت مبارز ووطن دوست بود که دردوره های مختلف ازطرف حکام ان وقت گاه زندانی گاه هم مورد تعقیب دولت قرارگرفت ،باوجود این همه قیدوبندها ازموصوف درحدود یک صد مقاله درروزنامه بدخشان ، اتحاد بغلان ،فاریاب ،انس ،افکارنو ،پیام وجدان،مجلات کابل ،آریانا،عرفان وغیره به نام خودش ونام های مستعاردیگر ،چون..(ابوذریس)اقبال چاپ ونشریاته وعلاوه بران یاداشت های ارزشمندتاریخی ،فرهنگی ،ادبی ،فولکلوری وآثاردیگرنیزچون..تاریخ ادبیات تخار ستان ،تاریخ معاصر افغانستان ،لعل بدخشان تحلیل در آفرید های شاه عبدالله یمگی بدخشی ،مسله ملی واشتراک درکشور افغانستان ،آریانا وآریابازی ،تاریخ خرقه مبارک دوازده جلد ازیادداشت ها وخطرات زندگی اش را که هر کدام به تناسب دریافت درک علمی عرفانی ومراحل مختلف شرایط زندگی شخصیت اش مباحث جالب علمی ،سیاسی وفلسفی را درخود دارد وبه رشته تحریر درآورده است که بخش اعظمی ازآثارونوشته هایش بدختانه طعمه حریق ودست بردی استخبارات وقت گردیده است.بدخشی شخصیت چند بعدی زمان خویش بود که درراستای فرهنگ وادب بهترین ادیب وقت ودرعرصه سیاست ،سیاسی ترین مرد ایام ودرقافله شعر ونویسنگی قافله سالاری هست که ازکوه پایه های ارگو برمیخیزد،اشعار را بزبان شعر میسراید.

بدخشی کسی است که بدخشان را دوست دارد ومی پرستد جای که خود به فرزندانش میگوید ..(بدخشان تنهاست ،بدخشان سوگواراست وبدخشان ام راتنها مگزاريد ....)سر انجام بدخشی درسال 1358بدون کدام محاكمه به دستور خاص حفیظ الله امین به شهادت رسید ،شگفت آور این است که بدخشی در هشت عقرب 1312تولد ودرهشت عقرب 1358به عمر چهل شش سالگی به جاویدانگی پیوست .

نمونه شعر.

موج بیسر وپایم جنبش ارمغان دارم

دردماغ طوفان ها منزل مکان دارم

طفل مکتب رزمم درس من بودپیکا ر

درراه فداکاری سخت امتحــــان دارم

کرده ام به خونی خود چهره وطن گلگون

کشته ای به پایم من عمر جاویـــدان دارم

عشق میهن ام بر سررنج خلقان بردل

شمع کلع تادم شعلـــــه بـــرزبان دارم

راه مروت پرپیچ عزم من بود راسخ

موج پیچ تابم مــن صدق پاسبان دارم

ای گروهی غم دیده محــــفل بی آرایيـد

بزم خون کنید بر پاجشن ارغوان دارم

زیر بار بیگانه زندگی بود ننگین

زاده خرا سانم سر به آسمان دارم

مولانا عمادالدین{مجتهد}سلم طعب متخلص به سیحون فرزند ملامحمد یونوس از جمله علما وشعرای دیار بدخشان بوده که درسال 1330خورشیدی درقریه ارگه تال ولسوالی ارگو دریک خانواده روشن فکر پابه عرصه گیتی میگذارد .

موصوف دروس ابتدایی رانزد علمای محلش فرا گرفت ،سپس جهت کسب بیش تردانش به مدرسه دشت قلعه ولایت تخار عزیمت نموده مدت دران جا به اندوخته های علمی خویش افزود وبعد شامل یکی ازمدارس شهر کابل گردید.مولانا سیحون جهت کسب علوم بیشتر به ختم دوره تحصیل اش عازم کشور پاکستان گردید،دوره ختم تفسیروحدیث وسایر علوم دینی رااز مدرسه تفهیم القرآن جماعت اسلامی فراگرفت بعداز دوره تکمل تحصیل مدتی بحیث استاد درمدرسه حذب اسلامی مقیم درشهر پشاور پاکستان ایفای وظیفه نموده است .فعلا مولانا سیحون درقید حیات بوده بنابر علاقه خاص که نسبت به کتاب دارد درشهر وحدت ولسوالی ارگو کتاب خانه شخصی راایجاد نموده که ازسال ها بدین سو درخدمت مردم قراردارد.سیحون شخصی متقی وپرهیزگار بوده ودرمیان مردم ازمحبوبیت خاصی برخوردار میباشد .تااکنون چندین جلد کتاب نوشته است وازجمله یک اثرش تحت عنوان آموزش انقلابی که نمایان گر شعرهای سیاسی واندیشه انقلابی وی راهویدا میسازد که در سال 1360خورشیدی اقبال چاب یافته است.بقیه آثار وی باقلم خوش نویس اش تالیف گردیده که هنوز اقبال چاب نیافته است.سیحون مرد سیاسی وشاعر چهره دست جهاد ومقاومت ،عارف روشن ضمیر ،نویسنده خبیر وعالم مبارز میباشد .اشعار وی اکثرا شعر های انقلابی ،پند واندرز بیشترخدا شناسی ،عدالت وراستی تشویق جهاد علیه نفس شیطانی ودشمنان اسلام میباشد که همواره از قهرمانی ها وفدا کاری های جهاد وسنگر داران توصف نموده است .

آثار وی قرار ذیل اند:

1-آموزش انقلابی،مجموعه ازاشعار حماسی

2-مرواریدهای کاهل

3-نمونه ازدانش

4-تعلیم الاحکام مسنونه

5-اصول صرف ونحو

6-حکمت الهی

نمونه ازسروده سیاسی وی:

ترانه انقلاب

انقلاب ماست انقلاب حق

شرق غرب رامیدهد سبق

پردۀ فریب میکشدزروح اهـل دین دهــدرســم آبرو

منبع اصیل خواست میکند تنگ تــاررا راست میکند

سبط میدهـــــدراه زندگـی برز مین نیهد طوق بندگی

انقلاب ماست انقلاب حق

شرق غرب رامیدهد سبق

قــلب مومینــان نــرم میکنـد جنــگ ســـرد راگــرم مــیکند

میکند زبون حال سرکشـــان تلــــخ مـــیــکند روزدشمنـــان

جدوجهد،ما رعدوبرق ماست تندوتیزماشـــــوق ذوق مـــاست

انقلاب ماست انقلاب حق

شرق غرب رامیدهد سبق

خسته گرنشدمرد حق پرست تانگیـــرد اومقصــدش بدســت

بندگی به حق زندگی کشــور بندگی نبـــود زندگی چــــه بود

تابود تضاد است این جهـــاد نهضـــت اش دهـــد،جبراعتقاد

انقلاب ماست انقلاب حق

شرق غرب رامیدهد سبق

روح بندگی درجهـــاد ماست سخـت دشمنی درنهــاد مــــــاست

زان جهت نبردتیزشدچورعد باد صرصریست خــاک زدبه گـرد

خرس بلشویک ازوطن کنیم خــــلق پــــرچمه بی کفـــن کنیــــم

انقلاب ماست انقلاب حق

شرق غرب رامیدهد سبق

صحــنه وجــود زنده میکند جمــــله بحـــــــق بنــــده میـــــکند

ماوطن بخون رنگ میکنیم ضــــــــدعـــــــدو جنـــگ میکنیــم

طرز زندگی ست درهم خلود کفـــــردرغــــــم است بنده درسرور

انقلاب ماست انقلاب حق

شرق غرب رامیدهد سبق

سنگـــرجهـــاداعتبارمـاست کشته گــــرشـــــویم افتخــــارماست

من نهــــم سلاح برزمین چرا؟ تابــــه پــــــانشـــددیــــن مصـــطفی

گرنهم صلاح میشوم فقــــیر خـــــــارنــاتـــــوان ازهمه صفـــــر

انقلاب ماست انقلاب حق

شرق غرب را میدهد سبق

شعله ستم ســــرنگـون شود رای زندگــــی لالــــه گــــون شــــود

بندگی نبـــــود زندگی ربود زندگـــی کمـــی ست بندگی خلــــــود

هست برشهيدمـــــــژده نوید مــــــرصبــــااورارطبـــــــه سعیــــد

انقلاب ماست انقلاب حق

شرق غرب را میدهمد سبق

خون هرشهید مشک انبر است قطره قطره اش دروگوهــراست

محبس وجود یک کمـــی درید مرغ جنتــی ازقفـــــس پـــــــرید

اوکه سرنوشت کرده دربـهشت پس کسی غمید کــــرده کارزشت

انقلاب ماست انقلاب حق

شرق غرب را مدهد سبق

ازقفس پـرید ازقفس پـــــــرید با حــــداحتـــــرام برهــوش رسید

اهلی زندگی پس اززندگی ست زآنـــــکه زندگـــی بهربندگی ست

طرززندگی درهمه خـــــــــلود کفـــــردرغــــم است بنده درسرور

انقلاب ماست انقلاب حق

شرق غرب را میدهد سبق

سيرتاريخي ولســـــــوالي ارگـــــو:

آنگاه كه از اثارشهامت دليرمردان مومين كشور اهريمنان روسي ازگوشه وكنار ،عزيران رخت سفر بستند وفراررا برقرارترجيح دادند وديگرجهان به سيروتحول جديددرافغانستان مينگريست،پش بيني ها وتحليلات اصحاب نظردقيقا موافق به تاريخ هشت ثور سال (1371 )جامه عمل پوشيده ؛حكومت جديد بنياد مجاهدين با توجه به رسالت صبغت الله «مجددي»وبرهان الدين «رباني»يكي پي ديگر درشهر كابل تشكل كابينه دادند مدت زمان پس ازجريان كار دولت مسئولين ومتنفذين ولسوالي ارگــــــوطرح تشكيل يك واحد اداري را درمنطقه ضروري پنداشته براي نيل به اهداف صالحه ايشان مقامات عاليه دولتي را درجريان گذاشته اند .باتأسي ازآن سرانجام به تاريخ (1374 )اولين بارارگوپس از نظربرهان الدين «رباني »متصب به صفت ولسوالي گرديده ودرجمع بيست وهشت واحد اداري موجود دربدخشان اظهارموقعيت نمود.

چون زمانيكه ارگو به حيث ولسوالي جديدالتشكيل درساحه كسب معرفت نمود؛وتشكيل ولسوالي خواستار تعيينات پرسونل كاري بوده بنابرمبناي آن براي اولين بار درتاريخ ارگوتعيينات به گونه ذيل صورت گرفته ؛عبارت اند از ولسوالي ،مديراداري ،امورقضائي سارنوالي مستنطق،قومنداني امنيه ،آمريت جنائيمديريت معارف،مديريت امنيت مديريت زراعت وشهرداري درولسوالي ارگوتعيين گرديده .

سلسله كاروفعاليت درادارات ولسوالي ارگــــــــوبرافق لزوم پيش ميرفت وازسوي تقبل رنج وزحمات مردم ولسوالي ارگودرجريان انقلاب ايجاب حق طلبي مردم ازحكومت را ميداشت ،تادولت با پذيرش نماينده يك صدهزارنفري ولسوالي ارگودرسطح ولايت براي اين مردم احقاق حقوقنمايد.

اكنون درين وهلهنگارش جاداردكه به اساس محورقلمدادنمودن شهروحدت قرا وقصبات ذيربط آن را با درنظرداشت موقعيت جغرافياي وتعارف سكنه باتوجه اهميت موضوع موردبحث وملاحظه قراهيم .

معرفي ولسوالي ارگو وتاريخچه آن

مـــــعرفــي ولسوالي ارگـــــــو وتاريخچه آن:

ولسوالي ارگو درغرب ولايت بدخشان به فاصله 22 كيلومتري ازمركزولايت شهروحدت مركزاين ولسوالي فاصله داشته داراي 152 قريه مجموعا (130000) نفوس بوده به مساحت 2941.5 كيلومتر،ازنگاه موقعيت جغرافياي حيثيت سوق الجيشي هفت ولسوالي ديگر بوده وشاعراي تاجكستان ،پاكستان وفيض آباد وتخارازاين ولسوالي عبور ميكنند همچنان ميدان هواي بدخشان دراين ولسوالي موقعيت دارد .

ولسوالي ارگوداراي آب هواي گوارا بوده ، كه زمستان بسيار سردوپربرف ،بهارزيبا وتابستان معتدل ومملوازميوه جات ،نباتات داروئي وطبيعي وآب شفاف فراوان آشاميدني وزراعتي واما كم استفاده ميباشد ،اين ولسوالي داراي معادن مختلف مانند لعل ، آهن ،نمك ،سنگ يخك ،بروج ،طلا وغيره ميباشد ،كه بسياري آن ناكشف حتي بدون استفاده باقي مانده است .

مال دارري وزراعت دراين ولسوالي بسيار مروج بوده ،اما بشكل ابتدائي وغيرمسلكي .

ولسوالي ارگو مناطق ميله جاي ديدني وتفريحگاه هاي زيادي دارد اما قسميكه استفاده درست تابه حال صورت نگرفته .

بوجود داشتن علفچرهاوزمين هاي بزرگ وكوه هاي پرازگياه واشجار مختلفه ،اين مردم به علت ضعف اقتصادي وآگاهي درست مالداري وزراعت كرده نتوانستند .

وجه تسمیه ولسوالی ارگو

وجه تسميه ولسوالي ارگو :

بنده تلاشها ي فراواني نمودم كه دررابطه به ناگذاري ووجه تسميه ولسوالي ارگو معلومات موثق ومنابع مستند ي را بدست بياورم امابا تلاشها ي بي پايان نتوانستم بدست بياورم مگراينكه چند نظريه بدست آوردم آنهم بدون مستند .

حالا نظريات كه درباره ولسوالي ارگوجمع آوري گرديده درذيل بيان ميگردد .

1 – حاجي حيت محمد كه بيشتر از90 سال عمردارد كه وي ميگويد :

ارگــــــــــو درسابق يك منطقه جنگل زار بوده ،كه هيچ كس دراين منطقه زندگي نميكردند با مرور زمان يك طائف از قوم ازبيك پيشه ئي آنها مال داري بوده دراين منطقه آمدند علف چرهاي را ديدند ودراين منطقه ييلاق نشته اند كه بلآخره دراين جا مسكن گزين شدند ونام آن طائفه( ارغند) بوده اين منطقه را بنام طائفه يا قبيله خود گذاشته اند كه بعدها باگذشت زمان با تغييرات آوايي ولهجوي ارغند به ارگند وارگندبه ارگــــــــــوتغييرنام يافته است ،چون همين حال يك قريه بزرگ كه دراين ولسوالي پرنفوس ترين وبزرگترين ده است به همان نام يعني (ارغند) وجوددارد بنا برهمين قول ارگــــــــو مسما شده است .

2 – الحاج قاري عبدالمقصود كه بيش تر از 77 سال عمردارد ميگويد ارگــــــو اصل ارگونبوده بلكه از«ارگ » گرفته شده است يعني ارگ پادشاهي سابق اينجا جاي پادشاهان بوده است كه دراينجا باغ وتفريح گاه ها داشتند چنانكه درماوراي درياي كوكچه يك باغ را بنام باغ شاه ميگوفتند كه فعلا يك قريه به نام باغ شاه دردوكلومتر شهرفيض آباد ولات بدخشان قرار دارد ازهمين سبب ارگـــــو را ميگويند ازارگ گرفته شده است .

3 – به قول عبدالمجيد عثماني 60 سال عمردارد كه و ميگويد دررابطه به نام گذار ارگودونظريه وجود دارد يكي اينكه ارگو اصلا (هركوه )بوده كه بامرور زمان با تغيرلهجه هركوه به ارگوتغيير نام نموده به نسبت اينكه اين منطقه كوه بند بوده دارا كوه ها وقله ها بسيار بلند بوده ازهمين خاطر هركونام گذاري شده است بعدها به ارگو تبدل شده است .

4 – نظره ديگري طوري است كه بعضي ها ميگوفتند .ارگواز(هرگروه )گرفته شده است به نسبت آنكه دراين منطقه نخست چند طائفه ياگروه هاي مختلف آمدند،مسكن زين شدند به همين سبب نام اين منطقه را هرگروهي ناميدند كه دروا‍ژه هرگروه بامرورزمان تغيرلهجوي واريد شد بالآخره به ارگوتبديل شده تابه حال به اين نام مسما است .

5 – راجع به نام گذاري ولسوالي ارگو نظريات مختلف وجود دارد .ارگو از«ارگ » گرفته شده است جاي زيادي وجود دارد كه دلالت ميكند كه ارگو ازارگ گرفته شده است

مثلا قريه دراين ولسوالي بنام باغ شاه وباغ مبارك وغيره ..

جهانده ینگره سین بوندن زیاده شوکت و شانینگ

جهانده ینگره سین بوندن زیاده شوکت و شانینگ،

سېنینگ توتگن مکان و منزلینگ، یعنی خراسانینگ.

بخارا و سمرقند ینگ یاروتدی جمله دنیانـــــــــی،

تمدُّن مرکزی بۉلگـــــن سمنگان وبدخشـــانـــینگ.

کهن دنیا ده هرگز سېن قدر شهـــرت قازانگن یۉق،

مساوات و عدالـــت منبعی دور جمله فـــرمانــینگ.

بیلیم نینگ بېشیـگی بۉلگن سمرقـند وهـرات و بلخ،

منوَّر قیلدی بیزنی آفــــــتاب علـــــم و عـــــرفانینگ.

جهانده التفاتینگــــدن تمتُّــع کۉرمه گن یۉقــــــدور،

یازیلگن کۉنگول اوراقیده ایثار اِیله احســـــــانینگ.

شهامت اوجی اوزره افتخار اَیلب علم چېکدینــگ،

اولوسنی سالدی حیرتگه اولوغ شوکتلی دورانینگ.

بویوک شان و شکوهینگنی محاسب لر سنب بیلمس،

سېنینگ امرینگ بیلن آباد بۉلدی هنـــــد و ایرانینگ.

مبارک بویروغینگدن ایزگو نیّت نگهتی اېســــــگَی،

چمندیک چقنه دی او قــــقشه یاتگن چۉل-بیابانینگ.

نوایي، سېن اېرورسن ســـۉز گلـستانی سخنـــدانی،

معطَّر اېتدی کۉنگوللر نی لعـل عــنبر ا فـــشانینگ.

شعر عبدالحمید آگه دن